Birim Fiyat Farkı Uygulaması ile ilgili açıklamalar

Kararnamenin 4. Maddesinde; 1 Temmuz 1988 tarihinden itibaren fiilen yapılacak iş kalemlerine uygulanmak üzere ihalenin usul ve şekline göre fiyat farklarının ne şekilde hesaplanacağı tespit edilmiştir.

4. maddede "1 Temmuz 1988 tarihinden sonra fiilen yapılacak iş kalemlerine bu esaslar uygulanacaktır." denilmiş ancak Kararnamenin Resmi Gazete' de 20.8.1988 tarihinde yayımlanmış olması itibariyle 1.7.1988 tarihindeki tespitin nasıl yapılacağı Geçici maddede belirtilmiştir. Buna göre, "1988 yılı uygulamasında 1.7.1988 tarihinden itibaren ödenecek fiyat farkları için ihzarat ve imalat durumunun tespitinde bu tarihten önce düzenlenip onaylanmış en son hakediş raporundaki miktarlar esas alınacaktır." Ancak bu uygulamada, Kararnamenin iş programı ve ödenek dilimlerine ilişkin 6. Maddesindeki (iş programının 1988 yılına sarkan gerçekleştirilmemiş kısmı için yürürlükteki sözleşme ve varsa tabi olduğu kararname hükümleri ve şartları esas alınır.) hükmü dikkate alınacaktır.

Bu maddede düzenlenen husus, esas itibariyle birim fiyatların değişmesi nedeniyle hesaplanacak fiyat farklarıdır. Malzeme fiyat farkları ise Kararnamenin 9. Maddesinde yer almıştır.

4. Maddede ilk olarak fiyat farkının iş kalemleri itibariyle hesaplanacağı ifade edilmiş, hesaplanacak fiyat farklarının birim fiyata ek olarak müteahhide ödeneceği veya kesileceği, bu işlemin her uygulama yılı için ayrı ayrı yapılacağı, sözleşmesindeki ihale indiriminin fiyat farklarına da aynen uygulanacağı belirtilmiştir.

Birim Fiyat Esasına Göre Eksiltme ile Yapılan İhalelerde Uygulama (Madde 4.1.)

Birim fiyat listelerinde bulunan iş kalemlerine; uygulama yılında, her iş kalemi için uygulama yılı birim fiyatı ile sözleşme birim fiyatı arasıdaki fark, fiyat farkı olarak, birim fiyata ilaveten ödenir ve kesilir (4.1.1)

8/2574 sayılı fiyat farkı kararnamesi ile bunun yerine çıkarılan 88/13181 sayılı kararname arasındaki başlıca farklardan birisi; önceki kararnamede yıllık birim fiyat farkı hesaplanırken birim fiyattaki artışın % 5 eksiği ile dikkate alınmasına karşılık bu defa artışın tamamının fiyat farkı olarak ödenmesidir. 13181 sayılı kararnamenin (4.1.2.) maddesine göre, birim fiyat listelerinde bulunmaması nedeniyle özel rayiç ve analizlerle hesaplanmış özel birim fiyatla ihale edilmiş iş kalemlerinde, uygulama yılı birim fiyatları, sözleşme birim fiyatlarının hesabına esas analizlere uygulama yılı birim fiyatları, sözleşme birim fiyatlarının hesabına esas analizlere uygulama yılı rayiçlerinin tatbik edilmesi suretiyle bulunacaktır. Bu tür işler için uygulama yılı birim fiyatı ile sözleşme yılı birim fiyatları arasındaki fark, ödenecek veya kesilecek fiyat farkıdır.

Birim Fiyat Esasına Göre Zamlı Yapılan İhalelerde Uygulama (Madde 4.2.)

Bu bölümde üç ayrı iş grubu ve bunlara ilişkin fiyat farkı hesabı esasları tespit edilmiştir.

a) Yıl içindeki fiyat artışları sebebiyle ihaleye talip bulunamamış ve Bayındırlık Bakanlığının izni ile birim fiyatlara belirli oranda zam yapılarak ihale gerçekleştirilmiş ise, zamlı fiyatlar sözleşme fiyatları olarak kabul olunacaktır. Uygulama yılı fiyatlarına bu zam yansıtılmayacak ve genel usule göre fiyat farkı hesaplanacaktır. Yani uygulama yılı birim fiyatı ile sözleşme yılı birim fiyatı arasındaki fark ödenecek veya kesilecektir.

b) İşin yapılacak yerde ve şartlarda müşkülat sebebiyle Bayındırlık Bakanlığının muvafakatı alınarak birim fiyatlara belirli bir oranda zam yapılarak eksiltmeye çıkarılan işlerde, hem sözleşme yılı birim fiyatları hem de uygulama yılı fiyatları, bu müşkülat zammı dikkate alınarak belirlenir ve genel usule göre fiyat farkı hesaplanır. Ancak, müşkülat zammının ileriki yıllar için de geçerli olduğu hususa hem Bayındırlık ve İskan Bakanlığından alınacak muvafakat yazısında hem de ihale dosyasında mutlaka yer almalıdır.

c) Müteahhitlerin zam tekliflerinin kabulü Devlet İhale Kanununa aykırıdır. Ancak bu Kanuna tabi olmayan idarelerin daha önce bağıtladıkları bu tarz sözleşmelerden ödenecek fiyat farkları bakımından kararnamede bir düzenlemeye yer verilmiştir. Kararnameye göre; zamlı teklifin veriliş nedeni yılı birim fiyatlarının yetersiz kaldığı ise (a) bölümüne göre, işin şartlarındaki müşkülat nedeniyle zamlı teklif verilmiş ise (b) bölümündeki açıklamamıza göre fiyat farkı hesaplanır.

Kararnamenin yürürlük tarihinden sonra zamlı tekliflerin kabul edilmeyeceği (4.2.3) bendinde ayrıca ifade edilmiştir.
 

 

Teklif Birim Fiyat Alma Suretiyle Yapılan İhalelerde Fiyat Farkı

4. maddenin 3. Bendinde, teklif birim fiyat alma suretiyle yapılan ihalelerde fiyat farkı uygulama esasları düzenlenmiştir.

Bu bölüme giren işlerde genel olarak;

- Her iş kalemi için fiyat farkları ayrı ayrı hesaplanır,

- Teklif fiyatların her birine ve tümüne şamil olmak üzere yapılmış bir indirim varsa, bu indirim fiyat farklarına da uygulanır.

Özel olarak,

- Şartnamesinde teklif edilebilecek en yüksek birim fiyatlardan hesaplanmış bir keşif bedeli belirtilmek ve teklif analizlere teklif rayiçlerin uygulanmasından hesaplanmış birim fiyat teklif edilmek suretiyle yapılan ihalelerde (4.3.1); Her iş kalemi için, teklif birim fiyatlar ile teklif analizlere uygulama yılı rayiçlerinin tatbikinden bulunacak birim fiyatlar arasındaki fark, fiyat farkı olarak ödenir veya kesilir.

- İdare analizlerine dayalı bir tavan keşif bedeli üzerinden, aynı analizlere göre hesaplanmış birim fiyat teklifi suretiyle yapılmış ihalelerde (4.3.2);

a) Uygulama yılı için aynı analizler kullanılarak itibari bir tavan fiyat bulunur.

b) Sözleşme yılındaki teklif fiyatı ve tavan fiyat arasındaki oran kullanılarak, (a) ya göre hesaplanmış olan itibari tavan fiyatı üzerinden, uygulama yılı itibari teklif fiyatı bulunur.

c) Teklif birim fiyatı ile uygulama yılı itibari teklif fiyatı arasındaki fark, fiyat farkı olarak ödenir veya kesilir.

d) İş bünyesinden tavan fiyatı tespit edilmemiş veya analizleri bulunmayan iş kalemleri varsa, bu kalemler için Kararnamenin (4.3.4) maddesine göre fiyat farkı hesaplanır.

- Şartnamesinde teklif edilebilecek en yüksek birim fiyatlara dayalı keşif bedeli bulunmaksızın, doğrudan teklif analiz verilmiş ve teklif rayiçler ile hesaplanmış birim fiyatlar kullanılmış olan ihalelerde (4.3.3) ;

a) Teklif birim fiyatın hesabında kullanılmış olan analiz, teklifin alındığı yıla ait Bayındırlık Bakanlığı rayiçleri ile değerlendirilmek suretiyle, itibari teklif birim fiyatı bulunur.

b) Aynı analize uygulama yılı Bayındırlık Bakanlığı rayici tatbik edilecek uygulama yılı itibari teklif birim fiyatı bulunur.

c) Her iki itibari birim fiyat arasındaki fark, fiyat farkı olarak ödenir veya kesilir.

 - Teklif birim fiyat analizleri verilmemiş bulunan, rayiçleri belli olarak veya olmayarak teklif birim fiyat alınmak suretiyle yapılan ihalelerde (4.3.4.) ;

a)Her iş kalemi için; sırası ile Bayındırlık Bakanlığı analizleri, yoksa idaresinde mevcut analizler esas alınacak, o da yoksa müteahhitte mevcut analizler kullanılacak ve bu analizlere teklif tarihindeki gerçek piyasa rayiçleri tatbik edilerek, teklif fiyatı temsil edecek itibari bir teklif analiz yapılacaktır.

b) Bu analizlere teklif yılı rayiçleri tatbik edilerek itibari teklif birim fiyatları bulunacaktır.

c) Aynı analizlere uygulama yılı rayiçleri tatbik edilerek uygulama yılı itibari teklif fiyatları bulunacaktır.

d) Her iş kalemi için bulunmuş olan itibari uygulama yılı teklif fiyatı ile itibari teklif birim fiyatı arasındaki fark fiyat farkı olarak ödenecek veya kesilecektir.

88/13181 Sayılı Kararnamenin 14. Maddesinde (4.3.3) ve (4.3.4) bentlerinde belirtilen şekillerde teklif alma suretiyle yapılacak yeni ihalelerde 15. Maddede belirtilen Bakan onayının alınması zorunlu tutulmuştur.
 

Anahtar Teslimi veya Götürü Usul ile Yapılan İhalelerde Fiyat Farkı (Madde 4.4.)

Kararnameden önce ihale edilmiş bulunan işlerde, iş programına uygun yıllık metrajlar çıkarılır, Bu metrajlar sözleşmesi ekinde varsa aynen alınır. Kararnameden sonra ihale edilen işlerde, ihale dosyasına iş programına uygun şekilde metraj listeleri konulur. Yıllık metraj, sözleşme yılı ve uygulama yılı birim fiyatları ile değerlendirildikten sonra, uygulama yılı yapılacak işler keşif bedeli ile ihale yılı itibari keşif bedeli arasındaki fark, fiyat farkı olarak ödenir veya kesilir. Ödeme şartları bakımından sözleşme ve eklerinde belirtilen esaslara uyulur.

Bu hususta, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Yapı İşleri Genel Müdürlüğünün 31.10.1988 tarihi ve B.06/Bak/99-2/5631-B Sayılı genelgesinde;

"Kararnamenin 4.4 fıkrasındaki anahtar teslimi veya götürü bedel ile ihale edilen işlerde uygulamada; iş programına uygun ve her yıl yapılacak işlere ait metraj, sözleşmesinde yılı belirtilmemiş ise teklifin alındığı yıla ait birim fiyatlarla değerlendirilmek suretiyle sözleşme itibari keşif bedeli bulunacaktır. Örnek olarak teklif 1987 yılında alınmış fakat sözleşmesi 1988 yılında imzalanmış ise 1987 birim fiyatları ile sözleşme itibari keşif bedeli bulunacaktır" şeklinde açıklama yapılmıştır.

Etüd, Proje, Mühendislik ve Müşavirlik Hizmetlerinde Fiyat Farkı Uygulaması (Madde 4.5.)

Bu işlerde fiyat farkı uygulaması, esas itibariyle emsal alınan devlet memurunun net maaşındaki artış katsayılarına dayandırılmıştır. Emsal memur olarak Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Yapı İşleri Genel Müdürlüğü Mimari Proje Daire Başkanı baz alınmış, bu görevi yapan birinci derecenin son kademesindeki bekar bir devlet memurunun bütün ek ödentileri dahil net maaşındaki artış oranında fiyat farkı ödenmesi kabul edilmiştir. 8/2574 sayılı kararnamede de aynen yer alan bu düzenleme dikkate alınarak, 1981 - 1985 yılları için tüm yılı kapsayan, 1986 yılından bugüne ise memur maaşlarının yılda iki defa arttırılması nedeniyle yılın ilk ve ikinci yarısı için katsayılar tespit edilmiş ve yayınlanmıştır.

10 Ocak 1997 tarihinden itibaren uygulanacak emsal devlet memuru artış oranları 27 Mayıs 1997 tarih ve 23001 sayılı Resmi Gazete' de yayınlanmıştır.

Bayındırlık ve İskan Bakanlığından:

88/13181 sayılı Yıllık Fiyat Farkı Hesabı Kararnamesi' nin (4.5) maddesi gereği, birinci derecenin son kademesindeki bekar bir Devlet Memuru olarak Bakanlığımız Yapı İşleri Genel Müdürlüğü Mimari Proje Dairesi olarak Bakanlığımız Yapı İşleri Genel Müdürlüğü Mimari Proje Dairesi Başkanı' nın bütün ek ödentileri dahil net maaşının sözleşmeye esas yıl dönemi (sözleşme birim fiyatlarının ait olduğu yıl dönemi) ile uygulama yılı dönemine ait miktarları arasındaki artış oranları;

1.1.1997 tarihinden itibaren, Proje ve Kontrollük işlerinde uygulanacak olan artış oranları 25 Şubat 1997 tarih ve 22916 sayılı Resmi Gazete' de yayımlanmıştır.

Ancak; 1 Ocak 1997 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere, memur maaşlarını yeniden düzenleyen 3.4.1997 tarih ve 97/9238 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı 4.4.1997 tarih ve 22954 sayılı Resmi Gazete' de yayımlandığından, söz konusu artış oranları, 25 Şubat 1997 tarih ve 2916 sayılı Resmi Gazete' de yayımlanan artış oranlarını da kapsayacak şekilde;

1980 yılı sözleşmeleri için 3871.67

1981 yılı sözleşmeleri için 2665.48

1982 yılı sözleşmeleri için 1783.15

1983 yılı sözleşmeleri için 1417.26

1984 ilk dönemi sözleşmeleri için 1146.93

1984 2.dönemi sözleşmeleri için 979.69

1985 ilk dönemi sözleşmeleri için 744.42

1985 2.dönemi sözleşmeleri için 673.52

1986 ilk dönemi sözleşmeleri için 538.20

1986 2.dönemi sözleşmeleri için 484.66

1987 ilk dönemi sözleşmeleri için 387.57

1987 2.dönemi sözleşmeleri için 335.83

1988 ilk dönemi sözleşmeleri için 256.41

1988 2.dönemi sözleşmeleri için 211.19

1989 ilk dönemi sözleşmeleri için 165.74

1989 2.dönemi sözleşmeleri için 86.05

1990 ilk dönemi sözleşmeleri için 70.70

1990 2.dönemi sözleşmeleri için 56.11

1991 ilk dönemi (1 Ocak - 30 Haziran) sözleşmeleri için 46.04

1991 2.dönemi ( 1 Temmuz - 14 Eylül) sözleşmeleri için 34.69

1991 3.dönemi (15 Eylül -31 Aralık) sözleşmeleri için 32.25

1992 ilk dönem sözleşmeleri için 24.34

1992 2.dönem sözleşmeleri için 20.07

1993 ilk (1 Ocak - 30 Haziran) sözleşmeleri için 15.12

1993 2. (1 Temmuz - 30 Eylül ) sözleşmeleri için 12.15

1993 3. (1 Ekim - 31 Aralık) sözleşmeleri için  11.01

1994 ilk ( 1 Ocak - 31 Mart) sözleşmeleri için 9.01

1994 2. (1 Nisan - 30 Haziran) sözleşmeleri için 8.00

1994 3. (1 Temmuz - 30 Eylül) sözleşmeleri için 7.84

1994 4. ( 1 Ekim - 31 Aralık) sözleşmeleri için 7.56

1995 ilk ( 1 Ocak - 31 Mart ) sözleşmeleri için 6.58

1995 2. (1 Nisan - 14 Nisan) sözleşmeleri için 6.20

1995 3. (15 Nisan - 15 Kasım) sözleşmeleri için 3.82

1995 4. (15 Kasım - 31 Aralık) ve

1996 ilk (1 Ocak - 30 Haziran) sözleşmeleri için 2.59

1996 2. (1 Temmuz - 31 Aralık) sözleşmeleri için 1.75

1997 İlk dönemi (1 Ocak' tan itibaren) sözleşmeleri için 1.00

olarak tespit edilmiştir.

Tebliğ olunur.

Etüd, proje, mühendislik ve müşavirlik hizmetlerine ilişkin işlerde; emsal devlet memurunun sözleşme birim fiyatlarının ait olduğu dönem ile uygulama yılı dönemine ait maaş artış katsayısı sözleşme birim fiyatlarıyla çarpılmak suretiyle fiyat farkı hesaplanır.

Bu maddeye giren hizmet işlerinden; sözleşme gereği fatura üzerinden ödemesi yapılacak iş kasımlarına, sabit kar faturalı gider kalemlerine, döviz cinsinden ödemelere ve kur farkları ayrıca ödenen döviz karşılığı Türk Lirası ödemeli iş kalemlerine yukarıdaki esaslara göre ayrıca fiyat farkı ödenmez.

Etüd, proje, mühendislik ve müşavirlik hizmetlerinde hangi işlerin uygulama yılında yapılmış sayılacağı hususunda tereddütler ortaya çıkmaktadır. Bir proje işinde, hangi çalışmaların memur maaş artış tarihleri olan 1 Ocak ve 1 Temmuz günlerinden sonraya sarkmış olduğunu belirlemek çoğu kez mümkün olamamaktadır. Örneğin 1.3.1989 tarihinden başlayan bir proje işinde projenin teslimi 1.8.1989 tarihinde gerçekleşecek ise bu, işin ne kadarlık kısmına yeni katsayıya göre fiyat farkı hesaplanacaktır.

Uygulamada, şayet sözleşmesinde başka bir tespit usulü öngörülmemiş ise, katsayının değişmesinden sonra idareye teslim edilmesi gereken ve süresinde teslim edilen proje bedelleri için yeni katsayıya göre fiyat farkı hesaplanmaktadır.

Bu konuda tereddüde yol açmamak bakımından hizmet şartname ve sözleşmelerine, işin hangi kısmına fiyat farkı ödeneceğini gösteren açık hükümler konulması gerekmektedir.

88/13181 sayılı kararnamenin (4.5) maddesinde ayrıca;

- Pazarlık veya eksiltme sureti ile ihale edilen işlerde emsal memur maaş artış katsayısının uygulama yılı içinde yapılacak ödemelerde birim fiyatların hepsine aynen uygulanacağı ve varsa ihale indiriminin düşüleceği,

- İnşaat ve tesisat ile ilgili ihalelerde bedeli maktuen belirtilen hizmet işlerinde, maktu bedele emsal, memur maaş artış oranının aynen uygulanacağı ve varsa ihale indiriminin düşüleceği,

- Adam/ay esasına göre ihale edilen işlerde de personel ile ilgili ödeme kalemlerine ve bu kalemlerin genel giderlerine emsal memur maş artış oranının aynen uygulanacağı, tespit edilmiştir.
 

Sanayici Müteahhitlerin Yapacağı İmalat, Tesis ve Montaj İşlerinde Fiyat Farkı Uygulaması

Gerek 8/2574 sayılı gerek 88/13181 sayılı fiyat farkı kararnamelerinde; bu kararnamelerin tanımlarla ilgili maddelerindeki "İş" tanımına giren her türlü inşaat, tesisat, onarım, montaj ve bunlarla ilgili taşımalar, ihzarat, etüd, proje, mühendislik ve müşavirlik hizmetleri için yıllık birim fiyat farkı ve ayrıca belli malzemeleri için de malzeme fiyat farkı ödenmesi esasları tespit edilmiştir.

Ancak, bu işlerin bünyesinde yer almak suretiyle veya münferit olarak ihale edilen sanayi ürünü imalatında, yıllık birim fiyat farkı ya da malzeme fiyat farkı hesaplanması mümkün olmamaktadır. Esas itibariyle bir malzeme alımı görünümünde olan bu işlerin belli bir tahmini bedel üzerinden ve sabit fiyatla ihale edilmesi durumunda özellikle ana malzemelerin fiyatı devletçe belirlenen girdilerden oluşması ve imalatın uzun bir sürede gerçekleştirilerek peyderpey teslim edilmesi halinde ya da talip bulunamamakta ya da çok düşük indirilmelerle ihale yapılması icap etmektedir.

Sanayi ürünlerinin imal ettirilerek satın alınmasına dair ihalelerde, ihale şartlarını daha açık hale getirecek, gelecekteki fiyat hareketlerindeki belirsizlik nedeniyle ihaleye katılmak isteyen üretici firmaları da ihale ortamına çekecek bir düzenlemeye ihtiyaç duyulmuş ve ilk defa 8/2574 sayılı Kararnamenin (1.14) numaralı maddesi ile bu düzenleme yapılmıştır. Aynı kararnamenin (7/h) maddesinde, idarelerin gerekli görecekleri işlerde sanayi ürünleri imalatında fiyat farkı verilmesine dair (1.14) maddesinin sanayi ürünleri imalatında fiyat farkı verilmesine dair (1.14) maddesinin uygulamayacakları hükme bağlanarak, idarelere işin mahiyetine göre bu imalatlarda fiyat farkı uygulayıp uygulamama hususunda takdir hakkı verilmiştir.
 

8/2574 Sayılı Kararnameye Göre Sanayi Ürünleri İmalatında Fiyat Farkları

8/2574 sayılı fiyat farkı kararnamesinin (C - TANIMLAR) bölümünde; sanayi mamulü imalat sanayii, sanayici, sanayici müteahhit, madde ve maliyet analizi kavramları tanımlanmış olup, bu tanımlar çerçevesinde;

1- Sanayi ürünlerinin imalatında taahhüt konusu iş bünyesine doğrudan giren maddelerin teklife esas bazı fiyatları ile bu maddelerin temin edilmesi gereken tarihte geçerli fiyatları arasında farklar,

2- İthal malı madde fiyatlarında, Türk parası değerinin değişmesi veya menşe memleket fiyat artışı nedeniyle meydana gelecek fiyat farkları, (Bu maddelerin sözleşme ve eklerinde yazılı kur ve fiyatları ile, ithal edildikleri veya satın alındıkları tarihteki kur ve fiyatları arasındaki farklar.)

Sanayi ürünü fiyat farkı olarak (1.14) maddede yazılı esaslar dairesinde ödenir.

Madde fiyat farkı; varsa üretici kamu kuruluşunun fiyatı tavan kabul edilmek ve üretici tarafından ibraz edilen faturalar ile belgelenmek suretiyle hesaplanacaktır. Fiyatı Devletçe tespit edilemeyen veya kamu kuruluşlarınca üretilmeyen maddeler için ise idarece bir maliyet analizi yapılacak, bu analize dayanılarak fiyat farkı hesaplanacaktır.

Ödenecek madde fiyat farkı ise; sanayici müteahhidin teklifine esas aldığı baz madde fiyatı ile bu maddenin temin edilmesi gereken tarihte geçerli fiyatı arasındaki fark olarak hesaplanmalıdır. Madde miktarının tespitinde ise müteahhidin analizine itibar edilmeyecek, idarenin maliyet analizleri veya sözleşmeye konulmuş olan özel hükümler dikkate alınacaktır.

Kur farkları ve kaynak ülke fiyatlarındaki artışlar, kararnamenin 1.14.2. bölümünde yer alan açık prosedüre göre hesaplanır ve ödenir. Fiyat farkı için sözleşmede baz fiyat tespit edilmemiş ise teklifin verildiği tarihteki döviz kurları esas alınır. Fiyat farkı hesabında ithal malzemenin normal temin süresi ve bu madde temin edilmeden yapılabilecek imalat göz önüne alınır. Sanayici müteahhidin sebep olduğu gecikmeden dolayı fiyat farkı ödenmez.

Birim fiyat cetvelinde fiyatı bulunan sanayi ürünleri için (1.14) maddesine göre fiyat farkı ödenmez. Bunun yerine, birim fiyatların değişmesi halinde bu fiyatlar arasındaki farklar ödenir.

Sanayi imalatında fiyat farkı ödenebilmesi için, birçok kalemden oluşan imalat işinden bir veya birkaçının bizzat işi alan sanayici müteahhit tarafından imal edilmesi şarttır.

8/2574 sayılı Kararnamenin 7/h bendinde, idarelerin gerekli görecekleri işlerde bu Kararnamenin (1.14) maddesi hükümlerinin uygulanmayacağı belirtilmiştir. Bu hükme nazaran, idareler işin mahiyetine göre madde, kur farkı veya kaynak ülke fiyatlarındaki artış için fiyat farkı verilip verilmeyeceğini başlangıçta tespit edecekler ve gerekli görmedikleri alım ve imal sözleşmelerine Kararnamenin (1.14) maddesinin uygulanmamasında takdir hakkına sahip olacaklardır.
 

Madde Fiyat Farkı Örnekleri

ÖRNEK 1-

a) İşin Adı : O 65 mm PVC Boru ve Ekleme Parçaları (imal suretiyle satın alma)

Müteahhit : Göktepe A.Ş.

b) 31.3.1988 tarihli onay belgesinde; Teknik şartnamenin ilgili maddesine göre fiyat farkı uygulanacağı belirtilmiştir.

c) İşe ait teknik şartnamenin 10. Maddesinde fiyat farkı ile ilgili olarak;

10. HAMMADDE FİYAT FARKI:

10.1. Resmi makamlarca yalnız yerli malı PVC Boru hammaddesinin tespit ve ilan olunan fiyatlarındaki değişiklikler fatura ibrazı ve resmi belgelere dayandırılmak şartı ile dikkate alınır.

10.2. Eksiltmenin ilk ilan tarihinden sonra yerli malı PVC hammadde fiyatlarında değişiklik için fatura ve resmi belgeler ibraz edilmek şartı ile sözleşmeye esas teşkil eden eksiltmenin ilk ilan tarihindeki resmi fiyatları ile bilahare değişen resmi fiyatlarına göre aşağıda belirtilen esaslar dahilinde hesaplanacak bedel farkı eksiltme tenzilatına tabi tutulmadan umumi masraflar ve müteahhit karı hariç olmak üzere müteahhit istihkakına ilave edilir.

10.3. Fiyat farkının geldiği tarihe kadar Teknik Şartnamenin ilgili maddesi uyarınca teslim edilmesi gereken borular için fiyat farkı ödenmez; sadece fiyat farkının olduğu tarihten (gün hesabı ile) sonraki teslimata fiyat farkı uygulanır. Ancak bu fiyat farkının da dikkate alınabilmesi için fiyat değişikliği tarihinden sonra teslim edilmesi gereken miktarlara ait hammadde faturalarının fiyat değişikliği tarihinden sonraki bir tarihi taşıması ve buna ait idarenin lüzumlu göreceği resmi belgelerin ibrazı şarttır. Bu fiyat farkının hesabı bir güne tekabül edecek teslimat miktarları esas alınarak yapılır.

10.4. Yüklenici tarafından ithal edilen hammaddelerin dış pazarlardaki satış fiyatlarında meydana gelen artışlar ve devalüasyon neticesi fiyatların ithalinden dolayı yapılacak tüm giderler yükleniciye aittir."

Denilmiş ve idari şartnamenin 14. Maddesinin "Ancak..." bölümünde teknik şartname uyarınca fiyat farkı verileceği ifade edilmiştir.

d) İşin başlangıç tarihi: 4.12.1987, işin bitiş tarihi; 4.1.1988 ilk ilan tarihindeki PVC fiyatı (3.4.1987): 667 TL/kg. PVC'nin 2.12.1987 tarihli zamlı fiyatı: 1043 TL/kg.

e) İdari ve Mali İşler Dairesi Başkanlığının, 10.5.1988 tarih ve 3383 sayılı yazısı ile 87.3614.1/B nolu sözleşme dosyasına % 30 keşif artışı siparişinin imalatı ile ilgili tebligatın 30.11.1987 tarihli yazı ile yapıldığı ve tebligatın firmaya 4.12.1987 tarihinde ulaştığı belirtilmektedir.

f) Aliağa Petrokimya San. Ve Tic. A.Ş. Gn. Müdürlüğünün, 10.3.1988 tarih ve 12730 sayılı yazısından "Göktepe firmasının 25.11.1987 tarihinde (Genel Müdürlüğümüz ihtiyacı nedeniyle verilen % 30 keşif artışı siparişi firmaya tebliğ edilmeyen önce) 1000 Ton PVC boru hammaddesi siparişi verdiği, ancak ürün fiyatlarının 3.12.1987 tarihinde değişmesi sonucu fiyat farkının 4.12.1987 tarihinde yatırılmasını müteakip ilk teslimatın 16.12.1987 tarihinden itibaren başlatıldığı anlaşılmaktadır.

Bu nedenlerle % 30 keşif artışı ile ilgili sürenin 4.12.1987 tarihi itibariyle başlatılması ve söz konusu imalatın tamamına 2.12.1987 tarihinde belirlenen PVC fiyatlarına göre fark ödenmesi uygun görülmüştür.

 

Analizinden Hesaplanan
Çap/Atü	Metraj	Boru Birim Ağırlığı kg/mt	Toplam Boru Ağırlığı kg
ø65/10	179.750	1.21	217.497
ø65/16	27.000	1.81	48.870

Birim Fiyat Farkı : 1043 - 667.10 = 375.90 TL/kg.

Ödemeye Esas Fiyat Farkı : 266.367 x 375.90 = 100.127.355.30 TL.

Görüldüğü gibi idare, ana sözleşmesindeki % 30 fazla alma hakkını kullanmış, zamdan sonra yapılan bu teslimata fiyat farkı uygulanmıştır.

% 30 dahilinde fazla alımın süresi 4.12.1987 tarihinde başladığından teslimde müteahhidin sebep olduğu bir gecikme yoktur.

 

ÖRNEK 2 –

1. İşin Adı : Muhtelif PVC Boru ve Ekleme Parçaları Alımı

   Müteahhit : Keban Holding Plastik Sanayii A.Ş.

   İhalenin İlk İlan Tarihi : 3.4.1987

   Sözleşme Tarihi : 27.6.1987

2. Onay Belgesinde; teknik şartname uyarınca fiyat farkı verileceği belirtilmiştir.

   c) Teknik ve idari şartnamede ÖRNEK 1 deki fiyat farkı hükümleri aynen yer almaktadır.

3. Birim fiyat analizinden tespit edilen boru birim ağırlıkları (bir metre borudaki PVC miktarı) ile fiyat değişiklikleri aşağıdaki gibidir.

 

3.4.1987 İHALE İLAN TARİHİ	10.6.1987 PVC FİYATI	FİYAT FARKI
667.10 TL/kg	785.20	118.10

 

ANALİZİNDEN TESPİT EDİLEN
BORUNUN ANMA ÇAPI (mm)	BORU BİRİM		FİYAT FARKI
	1.mt.Boruya ilave Kg/mt	TL/Kg		Fiyat farkı TL/Kg
Ø 25/10	0.264	118.10		31.17
Ø 32/10	0.366	118.10		43.22
Ø 40/10	0.547	118.10		64.60

e) Sözleşme 20.7.1988 tarihinde Sayıştay'ca tescil edilmiş ve aynı gün tebliğ edilerek yürürlüğe girmiştir. Dosyada mevcut teslim programına uygun olarak 200.000 mt. (25/10 O), 200.000 mt. (32/10 O) ve 300.000 - mt (40/10 O) plastik boru teslim alınmıştır. Firma, PVC' yi zamlı fiyattan satın aldığını fatura ibraz ederek belgelemiştir.

Buna göre firmaya ödenecek fiyat farkı :

f 25/10 PVC boru: 200.000 mt. x 31.17 TL/kg = 6.234.000, - TL.

f 32/10 PVC boru : 200.000 mt x 43.22 TL/kg = 8.644.000,- TL.

f 40/10 PVC boru: 300.000 mt x 64.60 TL/kg = 19.380.000,- TL.

Teslim Edilen Partinin Fiyat Farkı = 34.258.000,- TL.

 

20.08.1988 Tarih ve 88/13181 Sayılı Kararnameye Göre Sanayi İmalatında Fiyat Farkları

8/2574 sayılı Kararname eki fiyat farkı hesap esaslarının yerine uygulanmak üzere çıkarılmış olan 88/13181 sayılı Kararname, sanayi imalatında fiyat farkı verilmesi yönünden bazı farklılıklar getirmiştir.

Bu Kararnamenin 3. Maddesinde konu ile ilgili tanımlar:

"p) Fiyat Farkı, uygulama yılı içerisinde yapılacak iş kalemlerinin her biri için uygulama yılında, ihale usul ve şekline uygun olmak üzere hesapla bulunarak ödenecek veya kesilecek fiyat farkını.

r) Sanayi Ürünü, "İş" tanımı kapsamına girenlerin dışında olmak üzere, maddelerin ve malzemenin şekil, fiziksel ve kimyasal özelliklerini makine, tezgah, cihaz ve diğer araç ve kuvvetlerin yardımıyla veya sadece el emeği ile kısmen veya tamamen değiştirmek ve bu işlemlerden geçirilmiş çeşitli unsurları birleştirmek suretiyle yapılan imalatı.

s) İmalat Sanayii, sanayi ürününü imal etmek için yapılan işlerin tümünü,

t) Sanayici, sanayi ürününü imal eden gerçek veya tüzel kişiyi veya kişileri,

u) Sanayici Müteahhit, montaj işlemi de dahil olmak üzere idarelere sanayi ürününü imal eden müteahhidi,

ü) Madde, sanayi ürünü bünyesinde bulunan işçilik dışındaki her türlü girdiyi,

v) Maliyet Analizi, ürün maliyetini oluşturan unsurların tek tek değer olarak gösterilmesini, ifade eder," şeklinde yapılmıştır.

Sanayici müteahhitlerin yapacağı imalat, tesis ve montaj işlerinde fiyat farkının uygulama esasları ise, Kararnamenin (4.6) maddesinde yer almaktadır.

Madde aşağıya aynen alınmıştır:

"4.6 - Sanayici müteahhitlerin yapacağı imalat, tesis ve montaj işlerinde uygulama.

İdarelerce ihale yoluyla yaptırılacak veya satın alınacak sanayi ürünlerine, tesis ve montaj işlerine uygulama yılında ödenecek veya kesilecek fiyat farkı, taahhüt konusu işin bünyesine doğrudan giren yerli madde fiyatlarındaki artış veya eksiliş ile yabancı paralar karşısında Türk parası değerinin değişmesi nedeniyle ithal malı madde girdilerinin maliyetlerinde meydana gelecek değişiklikler ve işçilik ücret farklarından oluşur. Söz konusu farklar; ihalenin usul ve şekillerine göre (4.2), (4.2), (4.3), (4.4) ve (4.5) bentlerinden birindeki veya bir kaçındaki usullerle tespit edilemiyorsa aşağıda açıklanan usullerle ve maliyet analizlerine dayalı olarak bulunacaktır.

Sanayici müteahhitler, fiyat farklarının hesabı için gerekli bulunan, imalatın bünyesindeki yerli ve ithal malı maddelerin miktar ve bedelleri ile temin edildikleri yerleri, işçilik tutarlarını ayrıntılı bir şekilde gösteren ve sözleşmenin eki olacak maliyet analizlerini teklifleri ile birlikte vermek zorundadırlar. Devam eden işlerde bu nitelikte maliyet analizi yok ise, sanayici müteahhitler bu Esasların yayımlandığı tarihten itibaren otuz takvim günü içinde sözleşme eki olarak maliyet analizlerini idareye vereceklerdir.

Sözleşmede belirtilen imalat bedeline ek olarak ödenecek veya kesilecek fiyat farkı tutarları, yerli ve ithal maddelerin ve işçiliklerin bu maliyet analizlerindeki miktarları esas alınarak hesaplanır.

Şayet idarelerde sanayi ürünleri, tesis ve montaj işleri için maliyet analizleri var ise uygulamada, teklif sırasında veya sonradan sanayici müteahhit tarafından verilmiş maliyet analizleri esas alınır.

Maddeler için fiyat farkı ödenebilmesi, o maddelerin imalatın bünyesine girme şartına bağlıdır.

Sanayi ürünü olup da birim fiyatları Bayındırlık ve İskan Bakanlığınca yayımlanan iş kalemleri arasında yer alan imalat için sadece birim fiyatlar arasındaki fark ile varsa yıl içindeki malzeme fiyat farkı ödenir.

Bir maddenin imali yurt içinden ve yurt dışından temininden sonra başlıyorsa, normal temin süresinin ne olması gerektiği idarelerce kararlaştırılır. Bu madde temin edilmeden işin tamamlanabilecek bölümlerinin neler olduğu dikkate alınarak fiyat farkı hesaplanır.

İdarenin ihaleye çıkardığı birçok kalemden oluşan imalat sanayi ile ilgili imalat tesis ve montaj işlerinin ihalesini alacak olan sanayici müteahhidin bu ürünlerden bir veya bir kaçının doğrudan doğruya imalatçısı olması gerekir.

İdare ile sanayici müteahhit arasında ortaya çıkacak anlaşmazlık halinde taraflardan birinin isteği üzerine, gerekli inceleme ve hesaplanmalar Sanayi ve Ticaret Bakanlığı' nca yapılarak sonucu idareye bildirilir.

Taahhüt konusu imalat, tesis ve montajın yapımında sanayici müteahhidin neden olduğu gecikmeden doğan fiyat farkları ödenmez.

Bu Esasların diğer hükümleri sanayici müteahhitleri için de aynen uygulanır.

4.6.1 - Yerli madde ve yerli malzeme fiyat farkları ile işçilik ücret farklarının ödenmesinde uygulama

Yerli madde ve yerli malzeme fiyat farkları ile işçilik ücret farkları, sözleşmesinde başka bir formül ve usul konulmamış ise, aşağıda belirtilen değerlere ve usullere göre hesaplanır.

Sanayi ürünü toplam maliyetinin, yerli madde ve malzeme ile işçiliklerin bedelleri toplamından oluşan Türk parası bölümü için hakedişe eklenecek veya fiyat farklarının hesabında:

F = Fo (a x M / Mo + b x K / Ko) formülü kullanılacaktır. Bu formülde:

(F) İmalat bedelinin Türk parası bölümünün fiyat farkı uygulanmış değerini,

(Fo) İmalat bedelinin Türk Parası bölümünün sözleşmede belirlenmiş değerini,

(F-Fo) İmalatın Türk Parası ile değerlendirilmiş bölümüne ödenecek Türk parası bölümü içindeki yüzde oranını,

(M) Yerli malzemelerin, imalatın idareye teslimi tarihindeki toplam bedelini,

(Mo) Yerli malzemelerin sözleşme fiyatlarına esas alınan toplam bedelini;

(b) İşçilik tutarının, sanayi ürünü toplam maliyetinin Türk parası bölümü içindeki yüzde oranını,

(K) İmalatın idareye teslimi tarihinde geçerli olan memur maaş katsayısını,

(Ko) Teklif tarihinde geçerli memur maaş katsayısını, ifade eder.

Fiyat farkı formülünün uygulanmasında:

(M) değeri olarak,

a) Kamu kuruluşları tarafından üretilen ve/veya fiyatları kamu kuruluşlarınca tespit edilen malzeme ve maddeler için.

b) Kamu kuruluşları tarafından üretilmeyen veya fiyatları kamu kuruluşlarınca tespit edilmeyen malzeme ve maddeler için, işlerin nitelikleri ve geçerli piyasa rayici gözönünde tutularak, imalatın idareye teslimi tarihinde tespit edilecek fiyat,

c) İhale şartnamesindeki hükümler gereğince sanayici müteahhit tarafından, yerli maddelerin fiyatları ve temin edilecekleri yerler teklifte belirtilmiş ve sözleşmesinde yer almış ise imalatın idareye teslimi tarihinde, aynı yerlerden temin edilmek şartı ile maddelerin geçerli fiyatı (sözleşmede bu hususlar yer almamış ise "a" ve "b" paragraflarındaki hükümlere uyulur.) alınır.

d) Bütçe Kanunları ile belirlenen memur maaş katsayısında teklif tarihindeki katsayıya göre bir artış olması halinde yeni katsayı, bu artışın uygulanmaya başlanacağı tarihten itibaren yapılacak işler için hesaplanacak işçilik ücret farklarında (K) değeri olarak alınır.

İmalatın bedelinin hakediş raporları düzenlenerek ödenmesi halinde formülün uygulanmasında yukarıdaki paragraflarda belirtilen imalatın teslim tarihi yerine hakediş raporu düzenleme tarihi esas alınır. Bu formüle göre bulunacak (F-Fo) fiyat farkı KDV' siz olarak hesaplanır. Müteahhit karı ve genel gider payı eklenmez ve varsa ihale indirimi veya zammı uygulanmaz.

4.6.2 -Türk parası değerinin değişmesi sonucu meydana gelecek fiyat farklarının ödenmesinde uygulama ithal malı malzeme ve maddelerinin fiyatlarında, Türk parası değerinin değişmesi veya malın temin edildiği dış ülkede, sözleşmesinde belirtilecek zorun nedenler sonucu olmak şartı ile fiyat artışı meydana gelmesi halinde maliyet analizindeki ithal halı madde için fiyat farkının hesabında aşağıda belirtilen hususlar uygulanır.

Sözleşmelerinde aksine bir hüküm bulunmuyorsa, teklifin verildiği tarihte Merkez Bankası tarafından ilan edilen döviz alış kurları dış paradan kaynaklanan fiyat farkının hesabında esas alınır.

a) Sanayici müteahhidin sözleşmesinde baz olarak belirtilen döviz alış kurları ile, imalat ve montaj için ithal malı malzeme ve maddelerin, ithalinin sözleşme ve eki şartname hükümleri ile iş programına uygun olarak gerçekleştiği (gümrük giriş beyannamesinin tescil edildiği) tarihteki döviz alış kurları arasındaki fark esas alınmak suretiyle imalatın maliyetinde tespit edilecek fiyat farkı müteahhit hakedişine eklenir veya kesilir.

b) Sözleşmenin imzalanmasından sonra, ithal malı malzeme ve maddelerin temin edildiği dış ülkede, sözleşme ve eki şartnamelerde ayrıntılı olarak belirtilmiş zorunlu nedenlere dayalı fiyat değişikliği olduğu ve bunların dikkate alınacağı sözleşmelerinde belirtilmiş olduğu takdirde, belgelenmiş olmak şartı ile (ilgili resmi dairenin onayı alınır) tespit edilecek fiyat farkı müteahhit hakedişine eklenir veya kesilir. Sözleşme ve eklerinde belirtilmemiş nedenlerle ortaya çıkan fiyat tartışları için bir ödeme yapılmaz."

88/13181 sayılı yeni fiyat farkı Kararnamesi 8/2574 sayılı Kararnameden farklı olarak işçilik için de memur katsayısına bağlı bir fiyat farkı ödenmesi esasına getirmiştir.

Yerli madde ve yerli malzeme fiyat farkları ile işçilik ücret farkları ödeme esasları sözleşmede (işin özelliğine göre) başka bir formül öngörülerek tespit edilebilir. Böylece özel bir tespit esası belirlenmemiş ise, Kararnamenin 4.6.1 maddesinde yer alan formüle göre hesaplama yapılır.

Sanayi ürünü olmakla birlikte Bayındırlık Bakanlığınca yayımlanan birim fiyatlar arasında mevcut bulunan iş kalemleri için Kararnameni (4.6) maddesindeki usule göre fiyat farkı ödenmeyecek, birim fiyatların değişmesi halinde birim fiyat farkı hesaplanacak, ayrıca yıl içinde malzeme fiyat farkı ödenecektir.

Kararnamenin 16. Maddesi (g) bendinde;

"g) İdareler, gerekli görecekleri işlerde, Bu Esasların (4.6) fıkrasını kısmen veya tamamen uygulayıp uygulamamakta yetkilidir. Mili Savunma Bakanlığının işlerinde söz konusu fıkra hükümleri uygulanmaz."

Hükmü yer almış, böylece idare, iş durumuna göre sanayi imalatında fiyat farkı verip vermemek konusunda serbest tutulmuştur.

Ancak, ihale şartnamelerinde sanayi ürünü imalatı için fiyat farkı verilip verilmeyeceği hususu, ihtilaflara sebebiyet vermemek bakımından açıkça ifade edilmelidir.
 

 

Birim Fiyat Esasına Göre Eksiltme ile Yapılan İhalelerde Uygulama (Madde 4.1.)

88/13181 sayılı Kararnamenin 5. Maddesinde bazı özel durumlara açıklık getirilmiştir.

Maddede ilk olarak; 4. Maddede fiyat farkı hesabının nasıl yapılacağı ayrı ayrı belirtilmiş bulunan ihale usullerinin bir arada karma olarak kullanılması halinde her ihale şeklinin kullanıldığı iş bölümüne kararnamede o ihale şekli için öngörülmüş bulunan fiyat farkı hesap usulünün uygulanacağı belirtilmiştir.

Yeni birim fiyat yapılacak işlerde fiyat farkı, yeni fiyatın sözleşmeye esas analiz ve rayiçler kullanılarak yapılması halinde özellik arz etmektedir. Aynen diğer iş kalemleri gibi bu yeni iş kalemine de fiyat farkı uygulanacaktır. Ancak, sözleşmeye esas analiz ve rayiçler yeni birim fiyatın yapılmasına elverişli değil ise, yeni fiyat, uygulama yılı rayiçlerine göre yapılacaktır. Bu halde, sonraki yıllarda, birim fiyatın tespit edildiği yıla nazaran ortaya çıkacak fiyat farkları ödenecek veya kesilecektir.

5. maddede açıklık getirilen bir diğer husus da; bedeli maktuen veya tahminen konan işlerde fiyat farkının ne şekilde hesaplanacağıdır. Maddenin (5.3) bendinde, Sözleşme ve eklerinde bedeli tahminen veya maktuen birinci keşif özetine konulmuş bulunan işlerde, bu işin tamamının ( veya mevcut ise bünyesindeki iş kaleminin) mahiyetine göre hangi yöntemle fiyat farkı hesaplanacağı belirtilmiştir. Maddeye göre keşifte tahminen veya maktuen gösterilmiş işin mahiyeti, bu işin Kararnamenin 4. Maddesinde 6 bent halinde sayılan iş türlerinden hangisine girdiği yönünden tespit edildikten sonra, o iş türü için belirlenmiş olan fiyat farkı usulüne göre hesaplama yapılacaktır.

Kararnamenin yürürlüğe girdiği tarihte devam etmekte olan işin bünyesinde, müteahhitçe fiyat farkına esas olmak üzere verilmiş teklif analizlerde maktuen konmuş bedeller varsa, bu maktu bedeller toplamının bakiye toplama oranı alınarak, bu oran dikkate alınmak suretiyle fiyat farkı hesaplanacaktır.

Keşif içerisinde tek kalem halinde ve analizin yapılmasına imkan olmayan, sadece imalat tarifleri bulunan tahmini veya maktu işler var ise, bu işler için, idarece sözleşme aşamasında veya sonradan tespit edilecek benzer iş veya iş kalemleri için fiyat artış ve eksiliş oranları dikkate alınarak fiyat farkı hesaplanır.

Kararnamenin 5. Maddesinde son olarak bir iş kaleminin ilk keşifteki birim fiyatına dayanak olan analizin fiyat farkının hesaplanmasında dikkate alınmaması, sözleşmeye esas birim fiyatın tespitinde kullanılan analize göre fiyat farkı hesaplanması öngörülmüştür. Ayrıca, sözleşme ve uygulama yıllarına ait rayiç bulunmayan hallerde, idarece yetkili sayılan makam ve kuruluşların onaylayacağı fiyatın rayice esas alınacağı ifade edilmiştir.