Elektrik Tesisatı Genel Şartnamesi

1.Bölüm : Genel Esaslar

1 - BİRİM FİYATLA İLGİLİ HUSUSLAR:

1.1 - Tesisat işleri birim fiyatları esas itibariyle iki ana grupdan teşekkül eder. Bunlar malzeme işyeri bedeli ve montaj bedelidir. Montajlı birim fiyat bunların ikisinin toplamından teşekkül eder.

1.2 - Malzeme işyeri bedeli : Birim fiyat tarifinde fiyata dahil olduğu bildirilen malzemenin işyerinde ihzar edilmiş durumda ve yüklenici kârı ve genel masraflar dahil bedelidir. Hesaplanış şekli şöyledir:

a) Malzeme piyasa bedeli,

b) Yükleme, boşaltma, nakliye ve sigortaların, malzeme piyasa bedelinin (a'nın) yüzdesi,

c) Yüklenici kârı ve genel masraflar.

A = Malzeme işyeri bedeli iken

A = [a x (1 + b)] x (1 + c)'dir.

Malzeme BFT'ne uygun olarak tek veya çok kalemden müteşekkil olabilir; yükleme - boşaltma, nakliye ve sigortaları bunların toplamı için değerdir. Malzemenin imal edildiği yerde yapılacak imalât kontrol ve denenmelerinin yapılması için gerekli olan masraflar da malzemenin satın alma bedeline dahildir.

1.3 - Montaj bedeline şunlar dahildir:

a) Montaj için gerekli insan ve makine işçiliği (sigorta dahil) ile teknik şartnamede belirtilen temizleyip işletmeye hazırlama, ayarlama, deneme, işletme personelini yetiştirme vb. hizmetler,

b) İşyeri taşımaları, fire, sigorta

c) Montajı için gerekli malzeme (Kullanma yerindeki fiyat),

d) Yüklenici kârı ve genel masraf.

1.4 - Birim fiyatla ihale edilecek olan bir işe ait keşifteki birim fiyatlar 1.1 1.2 ve 1.3 üncü maddelerde açıklanan malzeme işyeri bedelini, montaj bedelini ve bu iki ana gruba ait yüklenici kârı ve genel masrafı ihtiva etmektedir. Şantiye için, umumi sigortalar için, makine takım ve avadanlıkların temini ve kullanılması için vergi resim vb. için yapılacak harcamalar ve Madde 1.5 de açıklanmış olan harcamalar genel masraflar arasındadır. Ancak Birim Fiyat tarifinde bahsi olmayan ve montaj malzemesi olarak sayılamayacak malzeme ve mamuller birim fiyatın dışında kabul edileceklerdir.

1.5 - İdarece onanmış olan projelerin dışında; yüklenici tarafından gerek bir yanlışlığın düzeltilmesi, gerek bir eksikliğin tamamlanması için ve gerekse daha ekonomik bulunup İdareye teklif edilecek değişiklikler için hazırlanacak tadilat projelerinin ve Teknik Şartnamede belirtilen yerleştirme (montaj) detaylarının, imalât projelerinin, gerekli bağlama şemalarının, tanıtma, işletme ve bakım el kitabının (tarifnamenin) hazırlanması için gerekecek masraflara ve teknik şartnamede belirtilmiş olup Birim Fiyat tariflerinde yer almamış olan sorumluluk ve yükümlülüklere karşılık Yükleniciye hiçbir ilâve ödeme yapılmayacaktır. Bunların gerektireceği harcamalar da yüklenicinin genel masrafları içerisinde kabul edilmiştir.

1.6 - Birim fiyata esas alınan malzeme, işçilik, nakliye, sigorta, vergi, rüsum, çeşitli sorumluluk ve yükümlülüklerin, her işte değişik miktarlarda ve nispetlerde olacağı ve bu değişiklik etkenlerinin herhangi bir işyeri için değerlendirilmesine imkân bulunamayacağı için sözleşme eklerini tetkik eden yüklenicinin teklif fiyatlarını belirtirken bütün bu etkenleri göz önüne aldığı ve teklif fiyatlarıyla sözleşmede belirtilmiş işi yapmayı uygun bulduğu kabul edilecektir.

2 - ÖDEMELER VE KESİNTİLER:

2.1 - Madde 1. de tarif edilen beher montajlı birim fiyata dahil bütün hizmetlerin yapılması halinde o işe ait montajlı birim fiyat sözleşme esasları dahilinde ödenir.

2.2 - Montajın yapılması fakat ihalenin tasfiyesi sebebiyle; deneme, çalıştırma, ayarlama ve işletme personelinin eğitim hizmetlerinin yapılamaması halinde montaj bedelinin %50 si, yalnız işletme personelinin eğitim hizmetinin yapılmaması halinde %20 si yüklenici hakedişinden kesilecektir. Ancak kabul sırasında bunların yapılamamasında yüklenicinin şartnamelerde ve mukavelesinde belirtilen yükümlülükleri muvacehesinde su-i taksiri yoksa bu kesinti yapılmaz.

2.3 - İşin tasfiyesi halinde ihzar edilmiş fakat montajı yapılmamış olan cihazlara şantiye imkânlarıyla çalıştırma, deneme ve muayeneleri yapıldıktan sonra, montajlı birim fiyatından, montaj bedeli düşüldüğünde, kalan montajsız fiyat sözleşme esasları dahilinde ödenecektir. Herhangi bir cihaz muhtelif armatürleri ve (veya) aksesuarları ile birlikte (örnek olarak flüoresan aydınlatma armatürü, balast kondansatör stater vb. ile birlikte) fiyatlandırılmışsa çalıştırma, deneme ve muayenelerde bunlar monte edilmiş, birlikte çalışır halde olacaktır.

2.4 - Bir Birim Fiyata dahil malzeme ve mamuller birkaç ana kalemden veya bir ana mamul ve aksesuarlarından oluşmuş ise ve bu birim fiyata ait analiz mevcut değilse, şantiyede ihzar edilmiş fakat monte edilememiş bazı mamul veya aksesuarlarının fesih hesaplarında değerlendirilmesi için şu metot takip edilecektir.

2.4.1 - Montajlı birim fiyattan montaj bedeli çıkarıldıktan sonra bulunan işyeri bedeli, Birim Fiyat Tarifinde mevcut bütün kalemler arasında bu kalemlerini mahalli piyasa fiyatlarıyla orantılı olarak taksim edilecek, bu kalemlerin birbirlerine montajı içinde bir bedel düşülüp hesaba ithal edilmiş olacaktır. Piyasa fiyatının tespitinde bir cinsten mamul için Birim Fiyat Tarifi ve şartnamelere uygun birkaç markanın fiyatının ortalaması alınması da kabildir.

2.4.2 - İhzar edilmesi için gerekli evsafı haizse malzeme veya mamul için 2.4.1 de tarif edilen hesaba göre bulunan bedel sözleşme esasları dahilinde ödenecektir.

2.4.3 - İhzar edilmesi esnasında görülememiş bir kusuru veya eksikliği tasfiye esnasında görülürse veya şantiyede İdareye teslim etmeden evvel malzeme veya mamulde bir hasar veya korozyon meydana gelmişse ve bu kusur, hasar veya korozyon; mamulün bu haliyle kullanılmasında bir sakınca meydana getirmiyorsa, tasfiye heyeti tarafından uygun bulunacak nefaset bedeli, yüklenicinin son istihkakından kesilecektir. Mamulün bu haliyle kullanılması imkânsızsa bu mamul veya malzeme ihrazattan düşülerek yükleniciye iade edilecektir.

3 - SÖKÜM BEDELLERİ:

3.1 - Her çeşit cihaz, armatür, boru vb. tesisat malzeme ve mamullerinin beherinin söküm bedeli olarak birim fiyat listelerinde bunlar için belirtilmiş olan montaj bedelinin %50 si sözleşme esasları dahilinde ödenecektir.

3.2 - Söküm esnasında vukua gelecek hasar, ziyan vb. sorumluluk ve yükümlülükler de yükleniciye aittir.

3.3 - Söküm bedeli; sökülme için gerekli, işçilik, makine, malzeme ve sökülenlerin kontrolün göstereceği yerde istifi için şantiye içi nakliye ve koruyucu bakım bedelleriyle yüklenici kârı ve genel masraflarını ihtiva etmektedir.

4 - İHZARAT:

4.1 - Herhangi bir birim fiyat tarifinde fiyata dahil olan bütün malzeme ve mamuller (montaj malzemesi hariç) imal edildiği yerde yapılması gerekli muayene ve denemelerin yapılmış olduğu belgelenmişse; monte edilmesine mâni bir hasar veya kusuru yoksa ve şantiye içerisinde kontrolün uygun bulacağı bir yerde ve durumda depolanmışsa ihzarat bedelini hak etmiş kabul edilecektir. İmal edildiği yerde yapılması gerekli muayene ve denemelerin yapılmış olduğu; T.S.E. garanti damgasını taşıması veya kalite belgesine haiz olduğunun belgelenmesi veya imalât kontrolünün yapıldığına dair kontrol kartını taşımasıyla belirtilmiş olacaktır.

4.2 - İşin 1. keşfinde bulunmayan bir malzeme veya mamul yeni fiyat zaptı yapılmadan ve yeni imalât oluru alınmadan ihzar edilemeyecektir. Edilmiş ise ihzarat bedeli ödenmeyecektir.

4.3 - İşin 1. keşfinden bulunan bir malzeme veya mamulün keşifte bulunan miktarından fazlası ihzar edilmeyecektir. Onaylı projesine göre gerekecek fazla miktarı projeye uygun mukayeseli keşif onandıktan sonra ihzar edilecek ve bundan sonra ihzarat bedeli ödenecektir.

5 - ÖLÇMELER:

5.1 - Genel Esaslar:

5.1.1 - Montajlı Birim Fiyatın tanımlanmasında ve ölçülmesinde esas alınan ölçme birimi; montaj bedelinin ve söküm bedelinin ölçülmesinde de esas alınacaktır.

5.1.2 - Bu bahiste ölçümler ele alınmıştır. Ölçülen miktarların fiyatlandırma ve ödenmesinde 1,2,3 ve 4. maddeler esas alınacaktır. 

5.2 - Adet (Ad.), Grup (Grp.), Takım (Tk.):

5.2.1 - İstenilen hizmeti (fonksiyonu) yerine gidermek için kullanılan bir ana mamul veya malzemeden; bir ana mamul ve aksesuarlarından veya birbirini tamamlayan birkaç ana mamulden müteşekkil donatım elemanı veya elemanlarının veya hizmetlerinin Adet olarak tanımlanmaları ve ölçülmeleri fiyatlandırmada esas alınmıştır. Bir (Adet) içerisinde bulunması gereken donatım elemanının veya elemanlarının özellikleri ve adetleri Birim Fiyat Tariflerinde açıklanmıştır.

Montaj için gerekecek malzeme veya mamuller, (bunlar birim fiyat tarifinde malzeme olarak sayılmamıştır) montaj bedeline dahildirler.

5.2.2 - Montaj malzemesinin dışındaki bütün malzeme ve mamullerden, birim fiyat tarifinde belirtilen miktar ve özellikte ihzar edilmişse birim miktar ihzar edildiği kabul edilecektir.

5.2.3 - Madde 5.2.2'ye uygun olarak tespit edilen ihzarat miktarı montajlı miktarın aynı olacaktır. Fesih halinde kısmen monte edilmiş kısmen ihzaratta kalmışsa, bu iki miktarın toplamı da ihzar edilen miktarla aynı olacaktır. Adetle ölçümlerde fire bahis konusu değildir. 

5.3 - Metre (Mt.):

5.3.1 - Bazı birim fiyat tarifinde belirtilen malzeme, mamul veya hizmetlerin boyları ile tanımlanmaları ve ölçülmeleri fiyatlandırmada esas alınmıştır.

5.3.2 - Montajı yapılmış malzeme ve mamullün ölçümleri boru ekseninden yapılacak birleşmelerde eksene kadar devam edecektir. Montaj malzemesinin boyları da monte edilmiş durumda birlikte ölçülecektir.

5.3.3 - İhzar edilmiş malzeme veya mamulün ölçülmesinde fire düşürülmez. İdarece kabul edilen fire birim fiyata ve montaj bedeline ithal edilmiştir. ihzar edilmiş malzeme veya mamul boyu monte edildiğinde bir miktar azalırsa da bu eksilen miktar montaj bedelinde hesaba katılan fire ile karşılanmış olur.

5.3.4 - Fesih halinde monte edilmiş miktar Madde 5.3.2'ye uygun olarak ölçülecek, monte edilmemiş miktar ise Madde 5.3.3'e uygun olarak ihzarat gibi ölçülecektir. 

5.4 - Metrekare (M²):

5.4.1 - Bazı birim fiyat tariflerinde belirtilen malzeme mamul veya hizmetlerin alanları ile tanımlanmaları ve ölçülmeleri fiyatlandırmada esas alınmıştır.

5.4.2 - İmalâtın projesine uygun olarak mamul halde ihzar edilenlerde ihzarat ve monte edilmiş durumlarda ölçüm değişmez. Onaylı imalât projesindeki alan ölçümde esas alınır.

5.4.3 - Korozyona karşı izolasyon, boya vb. hizmetlerde ihzarat ölçümü düşünülmez. Çünkü ihzarat verilmez.

5.4.4 - Tel kafes gibi mamullerin içten içe hava geçiş alanı (tel alanları düşülmez) ölçüme esas alınır. 

5.5 - Kilogram (Kg.) :

5.5.1 -Tanımlama ve ölçülmede Kg. olarak ağırlık esas alınmıştır.

Not : Tasfiye işleri de mukavelenin bir nevi feshi olarak düşünüldüğünden burada sadece fesih deyimi kullanılmıştır. Tasfiye işlerinde de hesaplar aynı şekilde yapılacaktır.

6 - PROJELER:

6.1 - İdarece verilen projeler umumiyetle tatbik edilecek muhtelif istemlerin umumi yerleştirmelerini ve tip detaylarını ihtiva etmektedir. Bu projelerde İdarenin yazılı veya sözlü muvafakatı alınmadan hiç bir değişiklik yapılmayacaktır.

6.2 - Şartname eki olarak verilen tip detaylara aynı veya benzeri tatbikatta uyulacaktır.

6.3 – Yüklenici; Projeleri tetkik ederek gerek kanun, tüzük ve yönetmelikler ve mahalli usul ve kaideler yönünden, gerek mecburi veya ihtiyari uygulamalı standartlar yönünden, gerek imalât ve montaj tekniği yönünden ve gerekse tesis veya işletme ekonomisi yönlerinden zaruri veya faydalı bulacağı bütün tadilatı, ana hatlarıyla bir öneri raporuyla İdareye yazıyla bildirecek, İdare bu raporu tamamen veya kısmen veya tadilen onadığı takdirde; onanmış olan esaslar dahilinde tadilat projelerini hazırlayarak İdareye onanmak üzere verecektir. Tetkikin kifayetsizliği nedeniyle doğacak sorumluluk yükleniciye ait olacak ve meydana gelecek hasar yüklenici tarafından tanzim edilecektir.

6.4 - Yüklenici her çeşit projelerin hazırlanmasında Bayındırlık Bakanlığı Elektrik Mühendisliği proje düzenleme esaslarına uymak zorundadır.

6.5 - İdare gerekirse bir işin projesini mukavelesinde belirtmek suretiyle yükleniciye yaptırabilir. Bu takdirde keşfinde bu iş için gösterilen bedelin ihale tenzilâtı düşüldükten sonra kalan kısmı yükleniciye ödenir.

6.6 - İdare gerekirse mukâvelesinde belirtmek suretiyle işin tesisat projelerini bedel vermeksizin yükleniciye yaptırabilir. Bu takdirde yüklenicinin proje yapımı masrafları umumi masraflardan addedilecektir.

7 - İMALÂT VE MONTAJ DETAYLARI:

7.1 - Projelere, detaylara, birim fiyat tariflerine ve teknik şartnamelere ilâveten yüklenici aşağıda açıklanan icapları yerine getirecektir:

7.1.1. - İmalât projeleri imalâtçının ölçülü, mikyaslı teknik resimlerini, kataloglarını ve kataloglarından kesilmiş parçaları ihtiva edecektir. Bunların içerisinde; ana ölçülerini, başlıca elamanlarını ve bunların birleşmelerini gösteren tarif edici literatür ve karakteristikleri mevcut olacaktır.

7.1.2 - Yüklenici tarafından verilecek yerleştirme ve montaj detayları; belirli hacimde boruları, cihazları ve yapı elemanlarını, bunların bağlantı şekillerini, aralarındaki açıklıkları, planda ve kolon şemasında (kesitte) yeterli açıklıkta gösteren teknik resimleri ihtiva edecektir. Montaj detayları İdarenin verdiği ana projelerin teferruatlı olarak açıklanması için kontrollükçe talep edilebilir. Normal olarak montaj detayları yalnız hatların toplu olarak bulunduğu noktalarda istenecektir.

7.2 - Herhangi bir cihazın montajına başlanmadan önce yüklenici, imalât projelerini İdareye vermiş ve bunlar İdarece onanmış olacaktır.

8 - STANDARTLAR:

8.1 - Bazı malzemeler veya özellikleri değişik milli veya milletlerarası standartlara atıf yapılarak tarif edilmişlerdir. Bunlar öncelikle Türk Standartları, daha sonra İdarece kabul edilecek milletlerarası ilgili standartlardır.

8.2 - Bu özellikler, verilmiş olan standardın ihalenin yapıldığı tarihte yürürlükte olan en son baskılısının tümüyle veya verilmiş madde veya tablo numarasıyla belirlenmişlerdir.

8.3 - Bu şartnamede ve birim fiyat tariflerinde belirtilmemiş olsa dahi; yürürlüğe girmiş Türk Standardı bulunan malzemeler, denemeler, imalât usulleri ve benzeri hususlar, bu standartlara uygun olacaklardır.

9 - HERHANGİ BİR MALZEMENİN YERİNE KULLANILACAK MALZEMELER:

9.1 - Bütün malzemeler şartnamelerde belirtilen icaplara uygun olanlarından ihzar edileceklerdir.

9.2 - Şartnamelerde özellikleri belirtilen malzemelerden ilk keşifte bulunan miktarı kadar piyasada bulunamadığı takdirde, yüklenici bundan daha iyi evsaf ve kapasitede olan ve yerine kullanılabilir bir malzemeyi İdarenin yazılı muvafakatını alarak monte edecek ve bunun için İdareden ilâve bir bedel talep etmeyecektir.

9.3 - Bazı malzeme ve mamullerin kalite belgesine haiz olması veya TSE garanti damgasını taşıması şartıyla tesiste kullanılabileceği birim fiyat tariflerinde belirtilmiş, ayrıca bunların listesi bu hususta açıklayıcı malûmatla birlikte şartnameye eklenmiştir.

10 - ÇALIŞAN SİSTEMLERİN KAPATILMASI VEYA DURDURULMASI İHTİYAÇLARI VE BAĞLAMA MÜSAADESİ:

10.1 - Kısmi bir sistemin montajı veya diğer çalışan bir sisteme bağlanması için çalışan bir (Elektrik, buhar, pis su vb.) sistemin durdurulması gerekiyorsa bu husus gerekli kapatılma müddeti de belirtilmek şartıyla en az beş gün evvelden İdareye yazılı bildirilecek ve bağlantının yapılabileceği hususunda İdareden yazılı müsaade alınacaktır.

11 - TEMİZLEME VE AYARLAR:

11.1 - Bütün cihazlar işletmeye devredilmeden önce tamamen temizlenmiş olacaktır. Boyanmış, kaplanmış veya parlatılmış yüzeyler hasar görmüşse eski durumuna getirilecek ve bütün donanım kabul edilebilecek durumda olacaktır. Sistemler her türlü ayarları yapılmış projelendirilmiş ve şartnamelerde belirtilmiş olan fonksiyonlarını tam olarak yerine getirir vaziyette teslim edileceklerdir.

12 - DENEMELER :

12.1 - Bütün boru donanımı ve teçhizat, şartnamenin ilgili kısımlarında belirtilmiş olan denemelere tabi tutulmuş olacaktır. Denemeler için gerekli bilcümle cihaz, malzeme ve hizmetler (elektrik, su, gaz, yakıt, işçilik vb.) mukavelede aksi belirtilmemişse yüklenici tarafından temin edilecek ve bunlar için hiçbir ilâve ödeme yapılmayacaktır.

12.2 - Denemelerin yapılacağı gün daha evvel yazıyla İdareye bildirilecek ve denemede kimlerin bulunacağı İdarece tayin edilecektir.

12.3 - Denemelerde ortaya çıkacak bütün hatalar derhal tamir edilecek veya parçalar değiştirilecek ve deneme kontrol heyetinin kabul edeceği hale gelinceye kadar tekrar edilecek, İdarece bunlar için hiçbir ilâve ödeme yapılmayacaktır.

12.4 - Denemede bir hasar meydana gelirse derhal tamir edilecek veya hasar gören parça veya cihaz değiştirilecek ve kontrol heyetinin beğeneceği hale getirilecektir.

12.5 - Denemeler heyetin tam kanaat sahibi olmasına kadar devam edecektir. Fakat hiçbir şekilde her kısım için o kısmın deneme bahsinde belirtilmiş olan müddetten kısa olmayacaktır.

13 - ÇALIŞMALARIN KOORDİNE EDİLMESİ:

13.1 - Betonarme strüktürün, bölmelerin, duvarların yapılması hususları ihalenin diğer şartnamelerine göre yapılacaktır. Ancak yüklenici bu kısımların yapımı sırasında tesisat donanımı için gerekecek kablo ve boru geçişlerini, pencereleri ve açıklıkları gerekli noktalarda eksiksiz hazırlatmak zorundadır.

13.2 - Yüklenici değişik işlerin yapımını deruhte edecek işçi ve ustaları işi mükemmel ve beğenilecek özellikle yapacak, bu işte kâfi bilgiye sahip olanlardan seçecek ve yapacağı işin gerektirdiği bilgi ve teçhizatı temin edecektir.

13.3 - İdarenin beğenmediği taşeron, teknik sorumlu veya işçi, İdarenin yazılı tebligatı üzerine en çok 3 gün içerisinde işyerinden uzaklaştırılacaktır.

13.4 - Ayrıca aynı mahalde yapılacak değişik sistemlerin işçileri, birbirlerine mâni olarak gecikmeye sebep olmayacaklardır.

14 - ULAŞABİLME İMKÂNI:

14.1 - Bütün tesisat işleri, işletme bakım ve tamir için kolaylıkla ulaşılabilecek yerlere monte edileceklerdir. Bunun için gerekirse projelerde ufak tashihat yapılabilecektir. Fakat bunlar için yapılacak tadilat projeleri onanmadıkça veya kontrollukça yazılı talimat verilmedikçe projelerden hiçbir şekilde ayrınılmayacaktır. 

15 - DIŞ DUVARLARDAKİ AÇIKLIKLAR:

15.1 - İş icabı dış duvarlarda açılacak delik, kapak vb. açıklıklardan bilhassa zemin seviyesinde ve daha aşağıda olanlar mükemmelen tapa vb. ile kapatılmış ve çevreleri ilgili bahiste belirtildiği şekilde mükemmelen kalafatlanmış, içeri su sızdırmaz durumda bulundurulacaktır. Sağanak, sel ve su basması gibi ihtimaller için gerekli tedbir alınmışsa, üzerinde çalışılmakta olan kısımlarda sorumluluk yükleniciye ait olmak üzere bu husus aranmayabilir. Ancak işin sonunda yüklenicinin sorumlu olduğu açıklıklar devamlı kalıcı şekilde su geçirmez ve kalafatlı olacaktır.

16 - MÜSAADE VE RUHSATNAMELER :

16.1 - Yüklenici gerek belediyeler, gerekse diğer kuruluşlardan alınacak müsaadenameler veya ruhsatnameler için gerekli ödemeleri, denemeleri, çalışmaları ve işlemleri yapmak ve işi devam ettirmek zorundadır. Su, havagazı, elektrik vb. gibi bedelli hizmetlerin bağlanması için yapılacak tetkik ve denemeleri tekemmül ettirecek, gerekli masrafları ödeyecektir. Bu masraflar umumi masraflardan kabul edilecek ve yükleniciye bunlar için ayrıca bir bedel ödenmeyecektir.

16.2 - Bu deneme, muayene ve kontrollerin iyi netice verdiğini ve isteğin kabul edildiğini belirtir belgeleri; yüklenici muhafaza edecek ve işin tesliminde kabul heyetine teslim edecektir. Tanıtma, İşletme ve Bakım El Kitabına bunların fotokopileri konacaktır.

17 - KANUN, TÜZÜK VE YÖNETMELİKLER:

17.1 - Yüklenici tesisin yapımı, denenmesi ve işletilmesiyle ilgili bilcümle kanun, tüzük ve yönetmeliklere, özellikle çevre kirlenmesinin önlenmesi ve genel sağlığın korunmasıyla ilgili olanlara uygun iş yapacaktır. Herhangi bir şekilde nizama bağlanmamış hususlarda ise yüklenici mutad olan usul ve kaidelere uygun iş yapacak veya hareket edecektir.

17.2 - Yüklenici projelerde, şartnamelerde ve birim fiyat tariflerinde belirtilen hususların kanunlara, tüzüklere, yönetmeliklere, mecburi olarak yürürlükte olan standartlara veya mahalli şartlara, usullere ve kaidelere uygun olduğunu tahkik edecektir. Eğer uygun olmayan herhangi bir husus mevcutsa İdareyi yazıyla ikaz edecektir. İşin sonunda ikaz etmediği herhangi bir aykırılık ortaya çıkarsa yükleniciye bu hususu düzeltmesi için yapacağı masrafa karşılık hiç bir ilâve ödeme yapılmayacaktır.

18 - SİSTEMLERİN VE CİHAZLARIN BAKIM, ONARIM VE TEMİZLİKLERİNİN YAPILMASI

A-Geçici kabulden evvel:

18.1 - Yüklenici geçici kabule kadar monte ettiği bütün tesisat malzeme ve cihazlarının bakımını yapmakla mükelleftir. Bütün cihaz malzemeler nakledilme, depolama, montaj ve işin bitimine kadar monte edilmiş olarak durdukları hallerde, koruyucu bakımları yapılmış olarak muhafaza edileceklerdir. Karşılaşılacak tabii afetler, kazalar, kabulün gecikmesi, iklim şartlarının kötü olması vb. ihtimaller de nazarı dikkate alınarak gereken ihtimam yüklenici tarafından gösterilecektir. İdare işin seyrine ve yüklenicinin tutumuna göre işyerinde yapılan imalâtı ve ihzaratı İdare namına istihkak bedeline uygun olarak sigorta ettirmesini talep edebilecektir. Bu sigorta masrafı yüklenicinin genel masraflarına dahil olduğundan ilâve bir bedel ödenmeyecektir.

18.2 - Bütün sistemlerin montajı tamamlandıktan sonra yüklenici sistemlerin şartname ve projelerde belirtilmiş işletme şartlarını mükemmelen tahakkuk ettirmelerini sağlamak için gerekli bütün denemelerin ayarlamaların, dengelemelerin yapılmasına kâfi gelecek bir müddette tesisi çalıştıracak, bu esnada gerekiyorsa, sistemlerin montaj ekipleri veya imalâtçı firma mümessilleri veya her ikisi birlikte tesisin istenen neticeyi vermesi için gerekli çalışmaları yapacaklardır. 

B - Geçici kabul ile kesin kabul arasında:

18.3 - Telefon Santralı, Yangın İhbar Santralı, Asansör, Elektrojen grubu gibi imalât için, geçici kabulden evvel imalâtçı firma ile yüklenici, aylık periyodik bakım mukavelesi yapacak ve mukavelenin bir suretini İdareye verecektir. Mukavele müddeti kesin kabul ile sona erecektir. Bunun için Yüklenici İdareden bir ücret istemeyecektir.

Geçici kabul raporu tanzim tarihinden itibaren en geç 15 gün içinde, İdare tesisatı işletecek personeli tayin edecek, Yüklenici de bu personele ekip kurulduktan itibaren Sözleşmesinde başka bir süre belirtilmediği takdirde 18 gün müddetle tesisatı tanıtacak, işletme, bakım ve onarımını öğretecektir. Bunun için yükleniciye herhangi bir nam altında hiç bir bedel ödenmeyecektir.

19 - CİHAZ PLAKALARI:

19.1 - Her bir cihaz çıkartılamaz ve silinemez şekilde, pirinç, alüminyum gibi korozyona dayanıklı bir plaka üzerine kazınarak yazılı isim ve önemli özelliklerini belirtir birer plaka ile teçhiz edilecektir. Plakalarda aşağıda belirtilen malûmat bulunacaktır:

a) Mamulün adı ve birim fiyat numarası, plaka numarası,

b) İmalâtçı firmanın adı ve adresi,

c) Seri ve model numarası,

d) Belirli şartlardaki kapasitesi,

e) Azami dayanabileceği basınç, sıcaklık vb. sınırlamalar.

19.2 - Bütün otomatik kontrol cihazları üzerinde veya bitişiğinde monte edilecek bir plakada hangi cihazı kontrol ettiği 19.1 (a-e)’de açıklanan malûmata ilâveten belirtilmiş olacaktır. Gerekirse cihazlar numaralanarak şematik kontrol diyagramı tablosu üzerinde gerekli açıklama yapılacaktır.

20 -TEVZİ TABLOLARI :

20.1 - Tevzi tabloları binanın o kısmına ait bütün sigorta ve şalterleri ihtiva edecektir.

20.2 - Her bir sigorta ve şalterin tablo numarası, etiket numarası, bulunduğu yer ve yaptığı hizmet bu tabloda belirtilmiş olacaktır.

21 -TANITMA İŞLETME VE BAKIM EL KİTABI:

21.1 - Yüklenici 5 nüsha kitap şeklinde ciltlenmiş olarak el kitabı hazırlayacak ve İdareye teslim edecektir. Bu el kitabı şu malûmatı ihtiva edecektir.

21.1.1 - Her bir sistemin basit tarifi, bakımı ve işletme esaslarının izahı.

21.1.2 - Teçhizat detaylarında, kontrol diyagramlarında ve kontrol cihazlarının elektrik diyagramlarında gösterilen sistemin fonksiyonel parçalarının imalâtçı tarafından verilen parça listelerini ve bu listelerde sistem, parça, model numaralarını, imalâtçı detay numarası ile bir yıllık çalışma için tavsiye edeceği yedek parçaların listesi.

21.1.3 - Her bir sigorta veya şalterin yapacağı vazifeyi, yerini ve plaka numarasını belirtir tabloları.

21.1.4 - Her tip cihazın bakımıyla ilgili bilgileri.

21.1.5 - Her tip cihazın muhtemel arızaları ve tamiriyle ilgili bilgileri.

21.1.6 - Her cihaz için en yakın mahalli satın alma, bakım, tamir ve yedek parça servisinin Firma adı, adresi ve telefon numarası.

21.1.7- Kontrol diyagramında elektrik tesisatı donatım şemasında ve projesinde mevcut her bir teçhizat elemanını tarif eden işleyişini açıklayan imalâtçı katalog veya literatürü.

21.1.8 - Projelerde mevcut diğer cihazlara ait elektrik motorlarının yardımcı röle, uzaktan kumanda, kilitleme, koruyucu röle gibi teçhizatını gösteren monte edildiği şekliyle hazırlanmış elektrik donatım şemaları.

21.2 - Yüklenici icap eden malûmatın tamam olup olmadığı hususunda kontrol teşkilâtıyla temaslar yapacak; nihai durumuyla hazırladığı el kitabının fihristini hazırlayacak ve İdareye onanmak üzere yazıyla verecektir. Onaylı fihristin bir kopyası kitapta bulunacaktır.

21.3 - Bütün el kitabının muhtevası geçici kabulden dört hafta evvel İdareye teslim edilecektir.

22 - SEÇİMİ YAPILMASI GEREKEN CİHAZLAR:

22.1 - Güç transformatörlerine ait prospektüsler en az üç ayrı firmadan ve üç ayrı markada olacak, Yapı İşleri Genel Müdürlüğünce seçim yapıldıktan sonra imalât ve tatbikata geçilecektir. Genel Müdürlük verilen üç teklifi de uygun görmediği takdirde, yeniden prospektüs istemekte serbesttir. Yüklenici fiili imalâtçı veya ithalâtçı olduğunu tevsik ederse üç prospektüs istenmez.

22.2 - Telefon santrallerine ait prospektüsler en az üç ayrı firmadan ve üç ayrı markadan olacak, İdarenin gerekli gördüğü hallerde, ihaledeki tenzilâtlı birim fiyatlar dahilinde kalmak şartıyla ithal yolu ile temini için dış piyasadan prospektüs getirilecek, Yapı İşleri Genel Müdürlüğünce onananlardan bir tanesi temin ve monte edilecektir. Genel Müdürlük verilen üç markayı da uygun görmediği takdirde yeniden prospektüs istemekte serbesttir. Yüklenici fiili imalâtçı ve ithalâtçı olduğunu tevsik ettiği takdirde üç marka şartı aranmaz.

22.3 - Asansörler seçime tabi olup bu seçim Yapı İşleri Genel Müdürlüğünce yapılır. Seçim için yüklenici tarafından en az üç ayrı firmadan ve üç ayrı markadan teklifler getirilir. Bu tekliflerde teslim süresi, garanti süresi, yedek parça durumu, kullanılan malzemenin cinsi açıkça belirtilerek gerekli teknik prospektüsler verilir.

Teklif edilen asansörler, aşağıdaki özelliklerin en az birine haiz firmaların imalâtı olmalıdır.

a) TSE damgası taşıyan, .

b) Elektrik Mühendisleri Odasından kalite belgesi almış olan,

Yüklenici yukarıda belirtilen imalâtçı firmalardan biri ise, üç teklif istenilmeden firma imalâtı seçimsiz kabul edilir. Bunun dışındaki imalâtçı firmalar ihaleye girdikleri takdirde diğer yükleniciler gibi işlem yapılır.

Seçimden sonra asansör imalât projesi hazırlanarak Yapı İşleri Genel Müdürlüğüne tasdik ettirilecektir.

Proje tasdik edilmeden hiç bir şekilde imalât ve ihzarat yapılmayacaktır.

22.4 - Diesel elektrojen gruplarına ait prospektüsler en az üç ayrı firmadan ve üç ayrı markadan olacaktır. İdarenin gerekli gördüğü hallerde ihaledeki tenzilâtlı birim fiyatlar dahilinde kalmak şartıyla ithal yolu ile temini için dış piyasadan teklif getirilecek, Yapı İşleri Genel Müdürlüğünce onananlardan bir tanesi temin ve monte edilecektir. Genel Müdürlük verilen üç teklifi de uygun görmediği takdirde yeniden teklif istemekte serbesttir. Yüklenici, fiili imalâtçı veya ithalâtçı olduğunu tevsik ettiği takdirde üç marka şartı aranmaz.

23 - Yangın ihbar santrallerine ait prospektüsler en az üç ayrı markada olacak, Yapı İşleri Genel Md.lüğünce seçim yapıldıktan sonra imalât ve tatbikata geçilecektir. Genel Müdürlük verilen üç teklifi de uygun görmediği takdirde yeniden prospektüs istemekte serbesttir.

24 - İhzarat oranı, montajlı birim fiyatın yüzdesidir.

2.Bölüm : Kuvvetli ve Zayıf Akım Elektrik İç Tesisatı

1 - ŞARTNAMENİN KAPSAMI :

Doğru akımlarda 600, alternatif akımlarda faz nötr arası 250 V.‘dan az gerilim sistemleri içindir.

2 - Tevzi Tabloları

2.1 - Sac panolu ana ve tali tablolar:

2.1.1 - Tablolar en az 2 mm. kalanlığında düzgün satıhlı DKP sac levhalardan yapılacaktır. Panoların kenarları bükülecek ve cıvatalarla birbirine bağlanacaktır. Panolar 40 veya 50 lik köşebentten mamul kuvvetli bir çerçeve dahilinde tespit edilecektir. Demir aksam bir kat sülyen, iki kat mat tabanca boyası veya fırın boyası ile boyanacaktır.

2.1.2 - Ana tablo arkasındaki bakım geçidi, ahşap ızgara üzerinde üstü PVC kaplama veya linolyumla örtülü ahşap döşeme ile yapılacaktır. Ana tablo 10 cm. yükseklikte sıvalı bir kaide üzerinde tespit edilecektir. Tablo üstü arka geçitle birlikte 2 mm.’lik sacla kapanacaktır. Bu kapatma sırasında tablo içerisinin havalandırılması dikkate alınmalıdır.

2.1.3 - Ana tablonun arka cephesinde yalnız tevzi çubuk ve balaları, muhtelif iletken bağlantıları ve kablo ucu bağlantıları tesis edilip, sık sık kullanılması icap eden her hangi bir ölçü vs. cihaz ve aletler buraya konulmayacaktır.

2.1.4 - Ana tablolarda gerilim taşıyan çıplak kısımlar tesadüfi dokunmaya karşı muhafaza altına alınacaktır. Yani 42 volttan fazla nominal gerilimde; izolasyon maddesi ile örtülmüş olmayan bütün kısımlar yükseklikleri 180 cm.’den az olduğu takdirde tesadüfi dokunmayı men edecek, sacdan veya tel kafes vesaireden yapılmış bölümlerde emniyet altına alınacaktır. Bu husus için tellerin lâk ile boyanması veya emaye edilmesi, muhafaza tertibatı olarak kabul edilmez. Tablonun arkasındaki bakım geçidi yetkisiz kimselerin girmesine veya dokunmasına karşı kapatılmış ise, gerilim taşıyan çıplak iletkenlerin örtülmesine (hatta bu geçidin 75 cm. olması halinde bile) lüzum yoktur. Bu takdirde, el ile erişilebilen saha dahilinde ahşaptan yapılmış parmaklığa benzer muhafaza tertibatının mevcut olması kâfidir. Bu şartlar işyerine getirilmediği takdirde gerilim taşıyan çıplak kısımlar ile oda hududu arasında en az 1 metrelik bir açıklık bulundurulacaktır. Her iki tarafa gerilim taşıyan çıplak kısımlar mevcut ise ara genişliği en az 2 metreye çıkartılacaktır. Bu takdirde her iki tarafta tesadüfi dokunmaya karşı muhafaza tertibatının alınmasına lüzum yoktur. Tablonun önünde en az 90 cm.’lik boş bir geçit yeri bırakılacaktır. Tablo altında panonun 40 cm.’lik kısmı boş bırakılmalıdır.

2.1.5 - Tablonun arka tarafında bulunan ve akım geçirmeye mahsus olmayan bütün demir aksamı ile tablonun demir iskeleti topraklanacaktır. Toprağa karşı 250 volttan fazla bir gerilimin meydana gelmesini mümkün kılan sistemlerde, iskelet ve çerçevesinin bütün demir kısmının kendi aralarında ve toprak barası ile ve kusursuz olarak bağlantısını ve bu bağlantının devamını temin için özel tertibat alınacaktır. Toprak barası kesiti en az topraklama levhası bağlantı hattı kesiti kadar olmalıdır. Bu hususun temini için montaj bittikten sonra nokta kaynağı veya köprüleme ile uygun yerlerde bağlantı meydana getirmek kâfidir.

2.1.6 - Vida bağlantılarının, özel surette temizlenmiş ve asitsiz vazelin ile iyice yağlanmış temas yüzeylerine malik olması şarttır. Vidalar galvanizli veya paslanmaz madenden olacaktır.

2.1.7 - Tablo içindeki topraklama tertibatı bakır bara ile yapılacak ve toprak iletkeni ile bağlanacaktır. Bükme tel toprak içine konmayacaktır. Ayrıca tablodan izole olarak bir nötr barası tesis edilecektir.

2.1.8 - Topraklama barası müstakil olarak yıldırımlık tesisatında açıklanan toprak elektrotları yardımı ile topraklanacaktır.

2.1.9 - Akım kaynağı merkezi veya hususi transformatörü havi mahdut büyüklükteki tesislerde meselâ fabrikalarda güvenlik iletkeni sistemi mevcut ise tablo topraklaması olarak 30 ohm'dan fazla olmayan bir topraklama direnci kâfidir.

2.1.10 - Sac levhalar istenilen renkte seçilebilir. Fakat hiç bir vakit parlak boya kullanılmayıp daima yalnız mat veya tabanca boyası kullanılmalıdır. Sac levhaların boyanmamış yüzleri çift kat pastan muhafaza boyası ile boyanacaktır, diğer yüzleri renk verilmeden evvel sülyen ile astarlanacaktır.

2.1.11 - Pano adedinin tayininde kolon ve besleme hatlarının adedi, ışık kuvveti ve yedek akım taksimatı ve muhtelif akım sistemleri düşünülecektir. Bilahare yapılacak ilâve ihtimali de göz önünde tutulacaktır. Muhtelif sistemlerin başka başka tablolara taksimi muhakkak surette şart değildir. Eğer yalnızca tablo kullanılıyorsa her sisteme ait kısım açık, kolay görülebilin işaretler vasıtasiyle ayırt edilecek ve bu suretle hataların önüne geçilecektir. Her şalterin veya sigortanın altına beslenilen yeri gösterir madeni etiketler konacaktır.

2.1.12 - Ana tablolarda her panonun belli ölçüleri şunlardır: Genişlik 60-90 cm. toplam yükseklik 210 cm. Bunun alt kısmında 40 cm. kadar bir yer boş kalacaktır. Yerleştirilecek elemanlara göre tablonun derinliği en az 75 cm. kadar olacaktır.

2.1.13 - Eğer ana tablo kilitlenebilen bir yerde tesis edilmemiş ise hiç olmazsa bakım geçidinin giriş kafesli ve kilitlenebilir bir kapı ile muhafaza edilmesi uygun olur.

2.1.14 - 100 amperden büyük şalter ve sigorta bağlantıları kesin olarak baralar ile yapılmalıdır. Tablo arkasında bulunan iletkenler özel kroşeler vasıtasiyle muntazam bir sıra haline getirilecektir. Baralar normal renklerde işaretlenecektir.

2.1.15 - Ana tablonun önden görünüşü; siyah, kırmızı ve mavi renkler fazları, gri renk nötr, beyaz renk toprak olmak üzere bağlantı şeması çizilecek ve çerçevelenerek ana tablo dairesine asılacaktır.

2.1.16 - Ölçü aletleriyle şalter, sinyal lambası vs.’nin seçiminde bunların şekil birliğine ve sac panolara uygun tipte olmalarına dikkat edilecektir. Ölçü aletlerinin çapları en az 130 mm. veya 144x144 mm. olacaktır.

2.1.17 - Birden fazla pano bitişik monte edildiğinde kullanma yeri ne olursa olsun 1 adet 1. pano olup diğerleri ilâve sac pano sayılacaktır.

2.2 - TALİ TABLOLAR:

2.2.1 - Tali tablolar duvar yüzüne veya duvara gömülü olarak monte edilecektir. Tali tabloların boyutları İdarenin tasdik edeceği projeye uygulanacaktır. Her sigorta veya şalterin altında beslenilen yeri gösteren madeni veya plastik etiketler bulunacaktır.

2.2.2 - 60 A.’den fazla yüklü tablolarda, bağlantılar kablolarla şalterden şaltere veya sigortadan sigortaya yapılmayıp bakır baralar vasıtasıyla ayrı ayrı yapılacaktır. Baralar norm renklerle işaretlenecektir. Tali tablolarla bıçaklı şalter kullanılmayacak ve pako şalter tercih edilecektir.

2.2.3 - Tablo çerçeve ve kapaklarının rengi muhitin rengine uygun olacaktır.

2.2.4 - Tali tablolarla linye hatları yanmayan malzemeden izolasyonlu sıra klemensler vasıtasıyla tabloya tutturulacak ve nötr hatları da izole edilmiş bakır bir baraya bağlanacaktır. Tabloya giriş kolonlarının faz iletkenleri sabit klemenslere ve nötr iletkenleri bakır baraya bağlanacaktır. Tali tablolar üzerinde topraklama barası bulunacaktır. Topraklama bağlantısı bulunduğu yerdeki tesisata uygun olarak muhakkak yapılacaktır.

2.3 - Pertinaks, fiber veya benzeri maddelerden yapılmış tali tevzi tablolar:

2.3.1 - Pertinaks, fiber veya benzeri levhaların kalınlığı en az 5 mm. olacaktır.

2.4 - Etanş tevzi tabloları:

2.4.1 – Tesisatı rutubete, toza ve mekanik darbelere karşı korur malzeme ile yapılan mahallerde tablolar dökme demirden veya alüminyumdan ve birbirine eklenecek tipte ve contalı kapakları havi etanş kutulardan yapılacaktır.

2.4.2 - 16 mm²’den daha büyük kesitte bağlantıların kullanılmasını icap ettiren hallerde dağıtım, ayrı kutular dahilinde bakır çubuklar vasıtası ile yapılacaktır.

2.4.3 - Sigortaları, kapak açıldıktan sonra, anahtar ve şalterleri kapak kapalı iken idare etmek mümkün olacaktır.

2.4.4 - Dökme tevzi tablolarında güvenlik hatlarının irtibatı için topraklama baraları ve nötr hatları için izole edilmiş baralar bulunacaktır. Dökme kutular dahilinde bulunan bütün akım taşıyan kısımlar galvanizli veya paslanmaz madenden yapılacaktır.

3 - İç Tesisat

3.1 - Tesisat, Bayındırlık Bakanlığınca 29.12.1954 gün ve 8891 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan İç Tesisat Yönetmeliği ve Teknik Şartnamesi hükümleri dairesinde yapılacaktır. Burada zikredilmeyen hususlar için TSE, DIN, VDE, USE veya benzeri standartların hükümleri esas kabul edilecektir.

3.2 - Sıva altındaki bütün tesisat peşel boru dahilinde yapılacaktır. Ancak yerden 2.50 metreden daha yüksekte döşenen borular PVC de olabilir.

3.3 - Sıva altındaki iniş boruları dik veya yatay olarak döşenecektir. Buatların priz veya anahtar hizasında bulunmasına dikkat edilecektir. Dilatasyon yerlerinde boru geçitleri, boruların serbestçe oynayabilmesi için manşonlu olacak ve mekanik etkilere karşı dayanıklı bir boru ile muhafaza altına alınacaktır.

3.4 - Tozlu veya yangın tehlikesi göseren yerlerde tesisat antigron nevinden kablolar yerine galvanizli gaz borusu içinde plastik izoleli iletkenlerle etanş olarak yapılabilir.

3.5 - Tali tevzi tablolarının merkezi, zeminden 1.60 metre yükseklikte olacaktır. Bu mesafe kontrol mühendisinin müsaadesiyle değiştirilebilir.

3.6 - Bütün ışık sortilerinin boruları kare kaideli kesit piramit şeklinde emprenye edilmiş ahşap takozlarla nihayet bulacaktır. Bu takozların ölçüsü tavan armatürleri için 14x16x3 cm. ve askılı armatürler için 5x8x3 cm. olacaktır. Takozlara giren boruların dik istikametinde takozu kat edecek şekilde ve uçları yukarıya kıvrılmış 6 mm. çapında demir çubuklar takılacaktır. Bu çubuklar S şeklinde askılarla avize veya tijli armatürler asılacaktır. Bu askı tertibatı tijli armatürlerde 25 kg. ve avizeler için en az 50 kg.’a dayanıklı olacaktır.

3.7 - İletkenler, sıva altında yapılacak tesisatın boru döşenmesi ikmal edilip sıva işi tamamlandıktan ve birinci badana tamamen kuruduktan sonra çekilecektir. Bir binada bütün faz iletkenleri aynı renk ve bütün nötr iletkenleri aynı renk, mümkünse gri olacaktır. Bütün aydınlatma sortilerinin çıkış noktalarına, armatürlerle bağlantılarını teminine yarayan birer lüstr klemens konacaktır.

3.8 - Aynı oda veya koridorda bulunan buatların aynı seviyede olmalarına dikkat edilecektir. Tesisat tamamlandıktan sonra sıva dışına taşmış veya çukurda kalmış yahut çarpık konmuş bir buat görülürse masraf yüklenicisine ait olmak üzere düzelttirilecektir.

3.9 - Bir tek aydınlatma sistemi (korniş, avize vs. gibi) olarak kabul edilecek ve cereyan bakımından bir fazla beslemesi mümkün olmayan hallerde, trifaze sortiler kullanılacaktır.

3.10 - Lamba sortileri için en az 1.5 mm² Iik, priz sortileri, priz linyeleri ve lamba linyeleri için en az 2.5 mm² lik kesitte PVC izoleli iletkenler kullanılacaktır. Keşifte normal sorti fiyatlarına linye fiyatları konulmuş olup linye uzunluğu 35 metreyi geçmedikçe ayrıca bir bedel ödenmeyecektir. Linye hattının 35 metreden sonrası ayrıca besleme hattı olarak ödenecektir.

3.11 - Sorti anahtarları yerden 1.5 metre yüksekliğe konacak ve aynı odada birkaç anahtar, söndürme düğmesi bulunduğu veya özel olarak anahtarın yanına priz koymak icap ettiği takdirde hepsi aynı seviyeye monte edilecektir. Prizler normal olarak 50 cm. yüksekliğe konacaktır. Telefon ve çağırma düğmeleri prizlerle bir araya geldikleri takdirde ayrı ayrı renklerde olacak ve aynı seviyede yan yana monte edilecektir. Yalnız duvar çağırma düğmeleri yerden 0.80 m. yükseklikte olacaktır. Gerek anahtar ve gerekse priz yükseklikleri kontrol mühendisinin müsaadesi ile değiştirilebilir. Projelendirmede priz güçleri ortalama 200 W. olarak alınacaktır.

3.12 - Etanş sortileri konulacak anahtar, armatürler, prizler ve bu gibi tesisatta kullanılacak bütün malzeme rutubetli yerler için imal edilmiş cinsten etanş olacaktır. Prizler etanş kapaklı cinsten olacaktır.

3.13 - PVC buatlar ancak TSE standartlarına uygun olduğu takdirde kullanılabilir. Bu takdirde peşel bir tesisatta kullanılması gereken peşel buatların iç çapı 58 mm. olacak ve dörtten fazla borulu boru ile bağlantı yapılmayacaktır. Ancak bazı hususi yapılı 70 mm. iç çapında peşel buatlar kullanıldığı takdirde altı boru ile bağlantı yapmak mümkündür. Buatların içinde porselen halka (simit) klemensler kullanılacaktır. Buatların sacdan olması halinde sac kalınlığı en az 0.35 mm. olacaktır.

3.14 - Bütün armatürler projelerde gösterilen tip ve güçteki ampulü ihtiva edecek büyüklükte olacaktır.

3.15 - Umumiyetle etanş armatürler ve W.C. armatürleri hariç hususi bir şart mevcut olmadığı takdirde bütün armatürlerin glopları opal olacak, tij ve kaide gibi madeni kısım kontrol mühendisinin seçimine göre alüminyum, pirinç cıvalı veya donuk renkte krome veya okside edilmiş olacaktır.

3.16 - Etanş armatürlerin kaideleri tercihen porselen olacak, bulunmadığı takdirde kontrol mühendisinin muvafakatı ile laklanmış dökme demirden olacaktır. Bunlarla güvenlik hatlarının tespiti için galvanizli veya paslanmaz madenden vidaları bulunacaktır. W.C. armatürleri kaideleri porselen glopları dişli ve lastik contalı olacaktır. Kablo giriş yerleri lastik giriş contalı ağızlıklı olacaktır.

3.17 - Kare buat kapaklarının sacları en az 0.75 mm. kalınlığında olacak ve dört vida ile buata tespit edilecek ve her bir yanı 0.5 cm. kutudan taşacak ölçüde olacaktır. Bütün buat kapakları bulunduğu duvarların rengine uygun olarak mat veya parlak renkte bir boya ile iki kat boyanacaktır. Zayıf ve kuvvetli akım tesislerinde kullanılan buatlar yerden en az 2.5 metre yükseklikte olacaktır.

3.18 - a) Güvenlik hatları ait oldukları tevzi tablolarına kadar devam edecek ve tablonun topraklama barasına bağlanacaktır.

b) Toprak elektrotu ile ana tablo arasındaki iletken 50 kesitinde som bakır olacaktır.

c) Ana ve tali tablolar arasındaki ve tali tablolarda topraklanacak cihazlar arasındaki bakır iletkenlerin kesitleri aşağıdaki cetvele uygun olacaktır.

Faz iletkeninin kesiti	1,5	2.5	4 6	10	16	25	35	50	70	95
Toprak iletkenin kesiti	1,5	2.5	4 6	10	16	16	16	25	35	50

Faz iletkenin kesiti 95 mm² den büyük olduğu veya beslenen talep gücü 150 kw’dan fazla olduğu takdirde, ana tablo topraklama barası ile toprak elektrotu arasındaki hattın üzerine kaçak akım veya kaçak gerilim rölesi konularak, beslemenin kesilmesini sağlayan tertip bu röleye bağlı olarak çalışacaktır.

3.19 - Rutubetli, açık hava veya korozyona sebebiyet veren yerlerde tesisat etanş ve yeraltı kablosu nevinden malzeme ile yapılacaktır. Etanş hatların döşenmesinde duvardan mesafeli bakalit kroşeler kullanılacaktır. Kroşe ve bütün tespit vidaları galvanizli veya paslanmaz madenden olacaktır. Rutubetli olmayan yerlerde tesisat, hususi yapılı galvanizli kroşelerle yapılabilir. Etanş kablolar duvar geçitlerinde, borular dahilinde alınmalı ve bu borulara etanş kablolarına mahsus lastikli ağızlıklar vidalanmalıdır. Kroşeler arasındaki mesafa 30 cm.’yi geçmeyecektir. Yan yana dizilen bir çok etanş nevinden kabloların kroşeleri müşterek bir demir konsol üzerinden tesbit edilecektir. Demir konsollar bir kat sülyen ve iki kat yağlı boya ile boyanacaktır.

3.20 - Tesisatta kullanılacak bütün kolon, ana hat ve besleme hatları imalât boyuna uygun ve yekpare olacaktır, hiç bir surette parça parça kısımlar eklenerek kullanılmayacaktır.

3.21 - Mecburi kalınmadıkça lambadan lambaya geçiş yapılmayacaktır. Yani tavana gelen kısımlara hiç bir surette buat konulmayacaktır. Yalnız bazı dekoratif düşüncelerle normalin üstünde sorti kullanılması icap eden hallerde (nokta ışık sortileri gibi) veya binanın mimari şekli icabı buat koyacak sütun, kiriş veya duvar bulunmadığı hallerde, sorti uçlarına kolayca ulaşabilecek tipte basit lüstr klemensler koymak şartıyla lambadan lambaya geçiş olabilir. Birinci halde bir sigorta devresine yediden fazla sorti bağlamak mümkündür. Ancak gerilim düşümü normal olacaktır.

3.22 - Etanş tesisatta, etanş armatürlerin bünyesinde klemens mevcut ise veya klemensi olan etanş buatların kapaklarına bu armatürlerin vidalanabilmesi mümkün ise lambadan çıkışları özel antigron başlıkları ile yapılacaktır.

3.23 - Antigron nevinden kabloların tali tablolara, armatürlere veya herhangi bir cihaza girişleri bu kablolara mahsus lastik rondelalı bakalit veya pirinç ağızlıklar vasıtasıyla yapılacak ve tesisat bittikten sonra bu ağızlıklar sıkıştırılacaktır. Etanş buatlarda güvenlik hatlarının tespitine mahsus galvanizli veya paslanmaz madenden cıvatalar bulunacaktır. Etanş buatların açık ağızlarına vidalı tıkaçlar konacaktır. Antigron nevinden kabloların döşenmesi sırasında kavislerin kablo çapının altı mislinden daha küçük yarı çapta bir kavis yapılmamasına dikkat edilecektir. Antigron hatların açık havaya çıkışları özel antigron başlıkları ile yapılacaktır.

3.24 - Peşel boruların et kalınlığı TSE normlarına uygun olacaktır.

3.25 - Priz devreleri umumiyet itibariyle ışık devrelerinden ayrı olacaktır. Ancak tali tablodan uzak ve yalnız bulunan ve en fazla iki prizin ışık devrelerine bağlanması mümkündür. Aynı durum her bir tali tabloya isabet eden priz sayısı üçten az olması halinde de mümkündür.

3.26 - Büyük tesislerde her tali tablonun tam yük altında çektiği akımın fazlara göre dengelenmesi, ana tabloda mevcut ampermetrelerin yardımı ile kontrol edilecektir.

3.27 - Sıhhi tesisatta arıza olduğunda, elektrik bakımından tehlike olabilecek tavan ve duvarlara mümkün olduğu kadar linye ve sorti hatları ile buat, armatür vs. konulmamasına dikkat edilecektir.

3.28 - Glop ölçüleri normlara uygun olacaktır.

3.29 - Klemenslerin akım taşıyan kısımlarının buat kapaklarına dokunmasını önlemek için buat dahilinde buat ölçüsünde prenspant kağıtları konulacaktır.

3.30 - Yan yana bulunan anahtar, söndürme düğmesi veya priz, telefon, çağırma vs. sortilerinin kombine kasalar dahilinde yapılması istenilen hallerde, kombine kutuların bedeli keşifteki fiyatlara dahil edilmiş olduğundan ayrıca bir bedel hesaplanmayacaktır.

3.31 - Peşel, bergman veya PVC borular sıva altı olmak üzere üç boruya kadar yan yana döşenebilecektir. Üçten fazla boruların döşenmesinde, borular üçer üçer gruplara ayrılacak ve her bir grubun arasında en az 4 cm.’lik bir mesafe bulunacaktır. Yan yana dizilmesi zaruri olan hallerde borular rabitz teliyle kaplanacaktır. Rabitz telinin fiyatı keşifteki sorti ve kolon fiyatlarına dahil edilmiş olduğundan ayrıca bir bedel hesaplanmayacaktır.

3.32 - Bina içinde beton kanallara yerleştirilmesi lâzım gelen kablolarda kanal derinliği en az 30 cm. olacak ve kanal genişliği adedine göre 30-100 cm. arasında değişecektir.

3.33 - Kanal kapakları en az 5 mm. kalınlığında baklavalı sacdan ve kanal genişliğine uygun mukavemette olmalıdır. Kanalların ağızları 40x40x4’lük köşebentlerle takviye edilecektir. Kapağın sağa sola kaymaması için kapak kalınlığında lamalar köşebentlere tespit edilerek yuvalar yapılacaktır.

3.34 - Beton kapaklı kanalların üst kenarları sac kapaklı kanallarda olduğu gibi köşebentlerle takviye edilecektir. Kanal kapakları en az 6 cm. kalınlığında olacak ve Ø6’lık betonarme demiri ile takviye edilecektir. Kapak kalınlığı kanal genişliğine uygun mukavemette olmalıdır. Kanal köşebentleri en az 60x60x6’lık olmak üzere kenarları kapak kalınlığına eşit olacaktır.

3.35 - Bina dahilinde tesis edilecek kanalların inşaatı, kanal ağzındaki köşebentlerle yerlerine montajı, beton ve sac kapaklarının imali inşaat yüklenicisine aittir. Kanal proje ve detayları elektrik yüklenicisi tarafından temin edilecektir.

3.36 - Bina içinde duvar veya tavana özel kroşe ve konsollarla tespit edilen yeraltı kablolarında konsol aralıkları 80 cm.’den fazla olmayacaktır.

4-Alçak Gerilim Şebekesi

4.1 -Tesisat 15/8/1956 gün ve 9382 sayılı Resmi Gazete de yayınlanmış "Kuvvetli Akım Elektrik Dağıtım Tesisatının Bakım, İşletme ve Tesisine Dair Yönetmelik" hükümlerine uygun olarak yapılacaktır.

4.2 - Şebeke 220/380 voltluk 3 fazlı ve nötrlü veya bir fazlı alternatif akımla beslenecektir.

4.3 - İzolatörler üzeri cilâlı porselenden, çatlak, kırık ve her türlü imalât, kusurundan ari olacaktır.

4.4 - Ağaç direkler üzerine monte edilecek mesnet demirleri galvanizli ve ağaç vidalı, demir traversler üzerine konacak izolatör mesnetleri vidalı, somunlu olacaktır.

4.5 - 10 mm² ye kadar tellerde N60, 35 mm²’ye kadar tellerde N80 ve 35 mm²’den büyük kesitlerde N95’lik, hat başı sonlarında ise bir üst tip izolatör ve durdurucu direklerde çift izolatör kullanılacaktır.

4.6 - İletkenler T.S.E. Standartlarına uygun olacaktır.

4.7 - Teller gerilirken sehimler o şekilde hesap edilecek ki, en gayri müsait vaziyette azami gerilme hiç bir surette dış tesisat yönetmeliği Tablo:1’deki sınırları aşmasın.

4.8 - Sigortalar yağmur, sis ve duman nüfuz etmeyecek şekilde mahfuz havai hat tipinde buşonlu olacaktır.

4.9 - Topraklama levhaları 3 mm. kalınlığında galvanizli sacdan veya 1.5 mm. kalınlığında bakırdan 0.70x0.70 m. ölçüsünde olacak ve düşey olarak levhanın üst kenarı en az 2 metre derinliğinde gömülecektir.

4.10 - Parafudr bulunan ve topraklama yapılan direklerde toprak iletkenleri zeminden itibaren 2.5 metre yukarı ve 0.50 metre aşağıya 1 1/2" boru içine alınacak ve gerek boru, gerekse iletken direğe muntazam kroşelerle tespit edilecektir.

4.11 - Hava hattı şebekelerinde kullanılan demir direkler profil demirden teşkil edilecektir. Profil tamamıyla düz olup eğrilik, kamburluk, aşınma ve pastan ari olacaktır.

4.12 - Demir direkler bir kat sülyen iki kat yağlı boya ile boyanacaktır.

4.13 - Direklerin diplerine 200 dozlu beton yapılacak ve temel içindeki kısmı yağsız passız olacak ve katiyen boyanmayacaktır.

4.14 - Bütün direkler dikilirken, direğin tellerinin bileşke kuvvetin istikametinde olmasına kuvvetli ekseninin muhtelif istikamette olmasına dikkat edilecektir.

4.15 - Beton direkler T.S.E. standartlarına uygun olarak imal edilmiş olacak nakliye esnasında kırılıp hasara uğrayan direkler kabul edilmeyecektir.

4.16 - Ahşap direkler T.S.E. standartlarına uygun, düz, torna edilmiş ve budaksız olacaktır. Payanda olarak kullanılacak direklerin çapları ortalama 16 cm. olacaktır.

4.17 - Lenteler en az 10 mm. çapında çelik halat olacak ve gergi tertibatına haiz bulunacaktır.

4.18 - Ağaç direğin toprak içeride kalacak kısmının harici sathı iyice yakılacak ve katranla emprenye edilecektir. Tepeler konik olarak kesilecek ve katranlanacaktır.

4.19 - Yeraltı kabloları toprak seviyesinden en az 90 cm. derinlikte açılacak kanallar içine dalgalı bir şekilde döşenecektir. Kablo döşenirken altında ve üstünde 10 cm. olmak üzere toplam 20 cm. kalınlığında kum tabakası bulunacak ve üst kısmı birinci sınıf tuğla ile enine olarak kapatılacaktır. Her tuğlanın altına en fazla iki kablo konacaktır.

4.20 - Beton zemin altına döşenmesi icap eden kablolar, kanal veya büzler içerisinden geçirilecektir. Yolu veya duvarı kateden kısımlarda kablolar büzler içerisinden geçirilecektir. Bu halde veya özel durumlarda kabloların büz içinden geçirilmesi gerekirse büz çapı 15 cm.’den küçük olmayacak ve alt yüzeyinin derinliği 90 cm. olacaktır.

4.21 - Kablo döşenirken kendi çapının 12 mislinden daha küçük yarı çapında bir kavis yapmamasına dikkat edilecektir. Boru ve künklere girişte kabloların boru kenarlarına temas ederek zedelenmemesi için tertibat alınması şarttır.

4.22 - Kablo başlıkları, kofre ve buatlar termoplastik cinsten olacak ve özel yalıtkan malzeme ile doldurulacaktır. Yalıtkan malzemeler polyester olmayacaktır:

4.23 - Ağır vasıtaların geçtiği yolları kateden kabloların derinliği 1 m., demir yollarını kat edenlerin 2 m.'den az olmayacaktır.

4.24 - Kablolar döşenirken yere hiç bir surette sürünmeyecektir. Kabloların ek yerlerinde 1.5-2 m.'lik bir fazlalık bırakılacaktır.

4.25 - Kanal toprakla kapatılıp, dövülüp, sıkıştırılacak ve artan toprak; kontrol mühendisliğinin veya belediyenin göstereceği yere taşınacaktır. Bozulmuş yollar, tretuvarlar eski haline getirilecektir.

4.26 - Kullanılacak olan kablo imalât boyuna uygun yekpare olacak ve hiç bir surette parça parça kablolar eklenerek kullanılmayacaktır.

4.27 - Direğe çıkışlarda kablo gaz borusu içerisinden geçirilecek ve borunun alt ucu kablo geçiş istikametinde kavis şeklinde kıvrılarak betona gömülecektir. Borunun toprak üstünde kalan kısmı 2.25 m.'den az olmayacak ve boru direğe en az üç yerinden kroşelerle tespit edilecektir. Kablolar havai hat başlıkları ile nihayet bulacaktır.

4.28 - Yeraltı kabloları ile beslenen site şeklindeki dağınık binalarda, bina girişlerinde kablo buatı kullanılmayıp giriş - çıkış şeklinde bağlantı yapılacaktır.

5 - Donanma Tesisatı ve Bahçe Aydınlatılması

5.1 - Projede işaret edilen yerlerde projede yazılı güç ve cinste piyasanın en iyi malzemesinden mamul projektörler konacaktır.

5.2 - Projektörler en az 2.00 metre yükseklikte ve 2”lik demir boru mesnetler üzerine tespit edilecektir. Projektörler istenilen istikamette çevrilebilmeli ve tespit edilebilmelidir. Demir boru mesnetleri rögarlara icabında çıkarılabilecek şekilde tespit edilecektir.

5.3 - Projektörler bahçe içlerinde herkesin giremeyeceği yerlere konulacaktır. Gerektiğinde bunlar 15 cm. kalınlığında beton plakalar üzerine dökme ayaklar vasıtasıyla oturtulacaktır. Ayakların altında bulunan oyuklar, beton kaidedeki mevcut paslanmaz madenden yapılmış çıkıntılara takılacaktır. Beton kaidelerin üstü şap ile örtülecektir.

5.4 - Rögarlar betondan yapılacak ve kenarları köşebentlerle çevrilecektir. Rögarların iç cidarları sıvanacak ve sızan suların birikmemesi için kaidesine boşaltma büzleri konacaktır. Rögarların iç ölçüsü takriben 30x40 cm. derinliği 70 cm. olacaktır. Rögar kapakları beton yapılacak ve etrafı köşebentlerle çevrilecektir. Kapaklar etrafındaki zemine uygun bir şekilde kapanacak ve bir kaldırma halkasına havi olacaktır. Demir kısım bir kat sülyen ve iki kat yağlıboya ile boyanacaktır. Rögarlar dahilinde her priz için bir sigorta bulunacak ve bu tesisat antigron nevinden kablolarla tamamen etanş olarak yapılacaktır. Prizler kapaklı ve güvenlik kontaklı cinsten olacaktır.

5.5 - Bahçe, demir boru direkler üzerinde harici tip armatür içerisinde bulunan lambalarla aydınlatılacaktır. demir direkler ampul cinsleri ve armatürlerin şekilleri projesinde belirtilen evsafta olacaktır. Demir direkler beton temeller içine konacak, zeminden aşağıdaki kısımda kablo giriş menfezi ve üst kısmında klemens ve sigorta yuvası bulunacak ve bu yuva anahtarlı bir kapak ile kapanacaktır. Direk bir kat sülyen ve kontrollukça beğenilecek iki kat yağlıboya ile boyanacaktır. Boya, kum, çimento bedeli seridöpri fiyatına dahil edilmiş olup ayrıca bir bedel ödenmeyecektir.

5.6 - Donanma ve bahçe aydınlatmasının beslenişi, müstakil olarak yerleştirilen bir trafo postasına ait tablodan yapılıyorsa, en kötü şartlı lambaya kadar olan yerdeki gerilim düşümü %5'i, binalardan her hangi birine ait tablodan yapılıyorsa %1.5'u geçmeyecektir.

5.7 - Dış aydınlatmada direkten direğe geçişte yeraltı kablo buatı kullanılmayacak, direk gövdelerinde giriş çıkış şeklinde bağlantı yapılacaktır.

6 - Akümülatör Bataryaları ve Redresörler

6.1 - Bu şartnamede söylenmeyen hususlar için TSE, VDE, USE, veyahut benzeri talimatnamelerin hükümleri esas kabul edilecektir.

6.2 - Akümülatör bataryası projede gösterilen yere yerleştirilecek stasyoner tip kurşun levhalı, geniş yüzeyli elemanlardan müteşekkil olacaktır. (Nife nikel - kadmiyum aküleri de bedel farkı verilmeden kabul edilebilir.)

6.3 - Batarya aside dayanıklı boya ile boyanmış ahşap veya madeni sehpa üzerine monte edilecek şarjlı ve ayarlı asit ile komple teslim edilecektir.

6.4 - Bataryaların birer levhası ve gaz sıçramasına mâni olan kapakları bulunacaktır.

6.5 - Telefon tesisatında akümülatör ve redresör tampon şarj durumunda bağlanacaktır.

6.6 - İletkenler boru içinden geçirilecek, plastik izoleli en az 6 mm² kesitte olacaktır.

6.7 - Batarya, tampon olarak bağlanmış kuru tipte bir redresörün şarj edilecektir. Batarya dolduktan ve gaz çıkarmaya başlamadan önce bir röle vasıtasiyle redresörün cereyanı kesilecektir. Muayyen bir gerilim düşüşünden sonra otomatik olarak redresör tekrar bataryaya bağlanacaktır.

Bataryanın gaz çıkarmasında mâni olacak röleler kullanılacağı gibi muhtelif akım kademeli redresörlerde kullanılabilir. Redresörde, kendi esas akım verme kademesinden hariç, çekilecek ortalama yüke veya yalnız kayıplarını giderecek çeşitli kademeleri bulunacaktır. Şöyle ki: Belirli bir akım kademesi için redresör çekilecek ortalama yük ve aynı zamanda bataryanın gaz çıkarmasına sebebiyet verecek gerilim yükselmelerine karşı ayarlanmış olacaktır.

6.8 – Redresör, voltmetre, ampermetre, kumanda tablosu ve belli filtre tertibatı ile donanmış olacaktır. Bataryanın şarj vaziyetini gösterir ayrı bir voltmetre bulunacaktır. 10 A’den küçük redresörlerde ölçü aletlerine ihtiyaç olmayabilir. Redresörün verdiği şarj akımı en az beslediği akümülatör kapasitesinin (amper-saat) 1/10'u olacaktır.

6.9 - Batarya ve redresör ile birlikte İdareye işletme talimatnamesi ile bir adet bome derecesi ve anahtar teslim edilecektir.

6.10 - Akümülatör bataryasının bulunduğu yer, icabında bir aspiratör ile havalandırılacaktır.

6.11 - Akümülatör bataryası ile santral arasında ve redresör ile akümülatör arasında yapılacak tesisata ait malzeme bedelleri ve işçiliği akümülatör ve redresör fiyatlarına katıldığından bu işler için ayrıca bir bedel verilmeyecektir.

6.12 - Bataryaların artı kutbu, sıva altına döşenmiş boru dahilinden geçen 6 mm²’lik çıplak bakır iletkenlerle topraklanacaktır. Topraklama hattı binanın su şebekesine uygun olarak bağlanacağı gibi ayrı bir boru elektroda da bağlanabilir.

6.13 -Akümülatör yerinin duvarları ve tavanı yağlıboya ile boyanacaktır.

6.14 - İşletme ve bakım talimatnamesi işyerine asılacak ve üç nüshası İdareye teslim edilecektir.

7 - Işıklı Sinyal, Numaratör Tablosu, Zil Sortisi ve Kapı Zili Tesisatı

7.1 - Tesisat Peşel, Bergman veya PVC boru içerisinde, plastik izoleli, en az 0.75 mm²’lik iletkenlerle sıva altına yapılacaktır.

7.2-Tellerin bağlantısı lüstr klemensler vasıtası ile yapılacaktır.

7.3-Vızıltılar hizmet personelinin bulunduğu yere ve koridorlara konacaktır. Bu vızıltıların sesleri hafif olacaktır.

7.4 - Çağırma lambaları glopları şeffaf bir maddeden yapılmış ve yarım yuvarlak, dış çapları takriben 100 mm. olacaktır. Bu glopların içinde 24 V., 5 W.’lık ufak bir ampul bulunacaktır. Lambaların altında birer bağlantı buatı bulunacaktır. Transformatöre nazaran en uzakta bulunan çağırma ve pilot lambalarında gerilim düşümü %10'u geçmeyecektir.

7.5 - Her bir kısım için en yakında bulunan tevzi tablosu üstünde 220/24 volt ve en az 50 watlık bir transformatör konulacak ve transformatörün tamamen müstakil sigortaları ile, giriş ve çıkışı emniyet altına alınacaktır. Transformatörler tesadüfi dokunmalara karşı korunmalı olacaktır. Sinyal transformatörü güçlerinin tayininde çağırma lambaları ve onlarla paralel çalışan lambalar için yükleme faktörü, %30 kabul edilecektir.

7.6 - Masa ve yatak çağırma düğmeleri plastik maddeden olacak ve her düğme iki iletkenli plastik izoleli ve ipek kılıflı kordonu havi olup bir rozans ile tesisata bağlanacaktır. Sortiler 5x8x3 cm. ölçüsünde kesik piramit şeklinde emprenye edilmiş, hususi ahşap takozlarla nihayet bulacaktır. Duvar çağırma düğmeleri yine plastik maddeden olup ankastre bir kaza içerisinde yerleştirilecektir.

7.7 - Söndürme düğmeleri dört köşe veya yuvarlak olup sıvı altı montajına mahsus tipten olacaktır. Söndürme düğmesi, oda içerisinde veya söndürme lambası altında bulunacaktır.

7.8 - Düğme sortileri priz ve telefon ile yan yana bulunduklarında aynı seviyede, aydınlatma sortileri anahtarlarının yanında bulunduğu takdirde anahtarlar ile aynı seviyeye monte edilecektir. Duvar düğmeleri yerden 0.80 m. yükseklikte olacaktır. (Özel istekler hariç.)

7.9 - Vızıltı, çağırma düğmelerine basıldığı müddetle çalışacak, düğmeye basmaya devam edilmediği takdirde susacaktır. Yalnız çağırma lambası söndürme düğmesine basılıncaya kadar yanacaktır.

7.10 - Aynı yerden birden fazla numaratörlü çağırma düğmesi bulunduğu takdirde birincisi normal diğerleri paralel düğme sortisi sayılacak ve bedelleri buna göre ödenecektir.

7.11 - Numaratör tablosu zil sortisi tesisatı da ışıklı sinyal tesisatında belirtilen esaslar dahilinde yapılacaktır. Numaratör ve zil, hizmet personelinin bulunduğu yerde monte edilecektir.

7.12 - Kapı zili tesisatı Peşel, Bergman veya PVC boru içerisinde, plastik izoleli en az 0.75 mm²’lik iletkenler ile yapılacaktır. Tesisat müstakil bir sigortaya bağlı 220/8 voltluk bir transformatör ile beslenecektir. Dış kapı düğmeleri renkli veya beyaz plastik malzemeden yapılacaktır. Apartmanlarda yan yana gelen düğmeler, bakalitten aynı bir kaide üzerinde ve ayrı etiketler bulunur şekilde olacaktır. Transformatörler tesadüfi dokunmaya karşı muhafaza altına alınacaktır.

7.13 - Pilot lambaları bütün lambalarla birlikte çalışır. Ara bölmelerden dolayı koridorun bir ucundan öbür ucuna kadar görülmesi mümkün olmayan yerlere konulan lambalardır. Pilot lambalarında, kromajlı madenden veya plastikten yapılmış üç köşeli bir çerçeve üzerine tespit edilen muhtelif renkli cam ve ampuller bulunacaktır.

7.14 - Meşgul işareti tesisatı, M tipi armatür ile bir normal sortiden teşekkül edecektir.

7.15 - Kontrol tablosu, hastahane, otel gibi yerlerde servislerin düzgün şekilde yapılıp yapılmadığını kontrol etmek için uygun yerlere konacaktır. Sıva altı tesisatına mahsus bakalit veya saçtan yapılmış bir kasa üstüne gömme kontrol lambaları ve şerit etiketleri bulunan bir levha konulacaktır. Levha fildişi renginde bakalit veya sacdan yapılacaktır.

7.16 - Kapı otomatiği tesisatı, peşel, bergman veya PVC boru içerisinde plastik izoleli en az 0.50 mm²’lik iletkenler ile yapılacaktır. Tesisat kapı zilinde mevcut 220/8 V.’luk bir transformatörden beslenecektir.

7.17 - Tesisatın izolasyon direnci 0.3 megaohmdan az olmayacaktır.

7.18 - Tesisatta kullanılacak örgülü iletkenlerin uçlarında teller birbirlerine lehimlenecektir.

8 - Telefon Tesisatı

8.1 - Tesisat Peşel, Bergman veya PVC boru içerisinde plastik izoleli 0.5 mm. çapında hususi telefon telleri ile sıva altına yapılacaktır. Her makineye bir çift iletken ve toprak hattı çekilecektir. Toprak hattı müşterek olabilir. Rutubetli yerlerde tesisat etanş malzeme ile sıva üstünde yapılacaktır.

8.2 - Ana hatlar kılıflı ve an az 0.50 mm. çapında plastik izoleli ve toprak hatlı özel telefon kablolarıyla yapılacaktır. Bunlar ana tali dağıtım kutuları arasında tesis edilecektir. Bu kablolar sıva altı veya üstünde peşel veya PVC boru içinden geçirilecektir. Boruların sıva üstü kısımlarında hususi kroşe veya üstünde peşel veya PVC boru içinden geçirilecektir. Boruların sıva üstü kısımlarında hususi kroşe veya konsollar üzerinde tespit edilecektir. Kabloların çift adedi ihtiyacın %10'u kadar fazla olacaktır. Plastik izoleli iletkenlerle yapılan ana hat tesisatında, çiftler muntazam bir dizi haline getirilerek büküldükten sonra boru içerisinden geçirilecektir. Bu gibi ana hatlar rutubetli yerlerden hiç bir suretle geçirilmeyecektir.

8.3 - Tali dağıtım kutuları 1.25 mm. demir sacdan ve hususi telefon klemensleri ile donatılacaktır. Klemensler, kablosunun numarası ile işaret edilecektir. Kutu kapaklarına kutu numarası veya işareti yazılacaktır. Kapaklar demir sacdan menteşeli ve kilitli olacaktır. Telefon dağıtım kutularının bulunduğu yerde diğer zayıf akım dağıtım kutuları bulunursa müşterek bir çerçeve üstünde ve müşterek bir kapak altında bulunacaktır. Rutubetli yerlerde etanş dağıtım kutuları kullanılacaktır. Her kata bir dağıtım kutusu konulacak, o katın telefonları bu kutudan beslenecektir.

8.4 - Telefon apareyleri tanınmış fabrika malı olacak, mikrotelefon, kordon, telefno priz ve fişi ile birlikte komple olarak duvar veya masa tipi olmak üzere monte edilecektir. Telefon sortileri kasa içinde özel telefon prizi ile nihayet bulacak ve telefon özel fişi ile bunlara tespit edilecektir. Telefon sorti hatları prizden prize geçmeyecektir. Masa telefonları priz seviyesinde ve duvar telefonları yerden 1.60 m. yükseklikte olacaktır.

8.5 - Telefon kabloları telefon klemensleri bağlanmadan önce taksimat kutuları dahilinde muntazam bir kalıba sokulacak ve parafinlendikten sonra her aboneye ait klemenslerin ucuna lehimlenecektir.

8.6 - Altı çifte kadar telefon kabloları için hususi telefon dağıtım kutularına ihtiyaç olmayıp bergman kare buatlar dahilinde bağlantıları yapmak mümkündür.

8.7 - Bir oda dahilinde aynı numarayla birden fazla telefon abonesi bulunduğu takdirde birincisi normal telefon sortisi diğerleri paralel telefon sortisi sayılacak ve bedelleri buna göre ödenecektir.

8.8 - Yeraltı tipi telefon kablolarının toprak altında döşenmesi, kuvvetli akım yeraltı kablolarına ait şartnamede yazılı hususlara göre yapılacaktır.

Harici tip telefon kabloları en az 10 cm. çapında büzler dahilinde döşenecektir. Büzler 1-4 gözlü olarak imal edilecektir. Her bir gözden bir kablodan fazla geçirilmeyecektir. Büzlerin dozajı en az 400 olacaktır. Büzler geçmeli tipten olacak ve ek yerleri çimento kuşakla çevrilecektir. Büzlerin üst seviyesi toprak seviyesinin 70 cm. derinliğinde olacaktır. Büzler bir doğru üzerine döşenecektir. İstikamet değişikliklerinde, şube hatlarının alınması veya kablo eklerinin yapılması icabeden rögarlar inşa edilecektir. Ek yerlerinde kablolar birer metre fazla bırakılacaktır. Rögar ölçüleri, içinde en az bir kişinin çalışmasına, muf yapmasına ve kabloya zarar vermeden kablonun çekilmesine uygun olmalıdır.

Rögarlar, donanma tesisatında belirtilen özellikte olacaktır. Rögar bedeli kablo kanalı seri döpri fiyatına, kurşun kılıflı mufların bedeli, bina haricinde telefon hatları fiyatlarına dahil edildiğinden ayrıca bir bedel ödenmeyecektir.

8.9 - Tesisatın izolasyon direnci, ana dağıtım kutusundan telefon apereylerine kadar megaohmdan az olmayacaktır.

8.10 - Bu şartnamede söylenmeyen hususlar için TSE, VDE, VSE veya benzeri talimatnamelerin hükümleri esas kabul edilecektir.

8.11 - Bakım ve işletme talimatnamesi işyerine asılacak ve üç nüsha İdareye teslim edilecektir.

9 - Saat Tesisatı

9.1 - Saat ana hat ve besleme hatları bergman, peşel veya PVC boru içerisinde, plastik izoleli en az 1.5 mm² kesitinde kuvvetli akım iletkenleriyle sıva altında yapılacaktır.

9.2 - Rutubetli yerlerde tesisat antigron nevinden kablolarla ve etanş malzeme ile yapılacaktır.

9.3 - Saat tesisatı bina içinde belli blokları için ayrı ayrı devreye bölünecek ve bu devreler sigortalar vasıtası ile emniyet altına alınacaktır.

9.4 - Saat tesisatı, telefon tesisatına mahsus akümülatör bataryasından beslenecektir.

9.5 - Ana saat duvara tespit edilecek tipte ve sıcaklık değişikliklerine karşı rakkası, kompanzasyonu olacaktır. Cereyan kesilmesi halinde ana saatin on saatlik bir müddet zarfında cereyansız çalışması mümkün olacaktır. Ana saatin hassasiyetli bir ayda ± 5 saniye civarında olacaktır.

9.6 - Saat tesisatı alçak gerilim ile çalışacak ve tali saatler ana saatin gönderdiği akım darbeleri ile daimi olarak ayarlanacaktır. Herhangi bir cereyan kesilmesi dolayısıyla tali saatler geri kalmışsa, ana saat göndereceği seri akım darbeleri ile tali saatleri otomatik olarak ayarlayabilecektir.

9.7 - Ana saat binadaki bütün saatleri besleyecek güçte olmadığı takdirde hususi röleler yardımı ile ana saatin gücü arttırılacaktır. Bu gibi hallerde rölelerin bedeli ana saatin fiyatına dahil edildiğinden ayrı bir bedel ödenmeyecektir.

9.8 - Ana saat gerekirse saniyeli tali saatleri de çalıştırabilecektir. Bunun için ayrı bir bedel ödenmeyecektir.

9.9 - Tek taraflı saatler yarı sıva altı olarak duvara tespit edilecektir. Çift taraflı saatlerde iki makine bulunacak ve tijlerle tavana asılacaktır. Tali saatler madeni çerçeve dahilinde camla muhafaza altına alınacak ve kadranlar rakamlı veya işaretli olacaktır.

9.10 - Paydos çanı sortileri peşel, bergman veya PVC boru içersinde plastik izoleli en az 1.5 mm² kesitinde kuvvetli akım iletkenleri ile yapılacaktır. Ana hat ve besleme hatlarının kesitleri 2.5 mm² olacaktır.

9.11 - Sinyal saati, paydos çanlarını muayyen bir program dahilinde çalıştırabilecek, bu tertibat aynı zamanda cumartesi ve pazar günleri programı otomatik olarak devre harici edebilecektir. Program tertibatı sinyal saati fiyatına dahil edildiğinden ayrı bir bedel ödenmeyecektir.

9.12 - Paydos çanları, duvar içine konulmuş sac kasalara yerleştirilecektir. Kasalar, pirinçten veya aynı özellikte paslanmaz madenden yapılmış kafes telli ve etrafı lambalarla çevreli kapaklarla kapatılacaktır. Kapaklar kasaları çevreleyen köşebentler üzerine kapak özelliğinde vidalarla tespit edilecektir. Kasa iki kat yağlı boya ile boyanacaktır.

9.13 - Rutubetli yerlerde paydos çanları etanş tipte olacak ve sıva üstü olarak duvara tespit edilecektir.

9.14 - Saat tesisatı ana saat vasıtasiyle çalışmayıp şehir şebeke cereyanı ile çalıştığı takdirde saatler merkezden beslenecektir. Birbirinden tamamen ayrı bloklarda bulunan saatler için her bir blokta ayrı ayrı besleme merkezleri konulacaktır.

9.15 - Ana saatin veya sinyal saatinin belirli program dahilinde paydos çanlarına kumanda eden tertibatı hariç, düğme vasıtasiyle aynı paydos çanlarına kumanda etmek mümkün olmalıdır.

9.16 - Tesisata ait işletme ve bakım talimatnamesi işyerine asılacak ve 3 nüshası İdareye teslim edilecektir.

10 - Yangın İhbar ve Alarm Tesisatı

10.1 - Tesisat, peşel, bergman veya PVC boru içerisinde plastik kılıflı ve plastik izoleli 0.5 mm. çapında iletkenleri havi hususi telefon kablolarıyla sıva altında yapılacaktır. Rutubetli yerlerde tesisat etanş malzeme ile sıva üstünden yapılacaktır. Taksimat kutuları arasındaki hatlarda aynı şekilde tesisat yapılacaktır. Tesisatta hiç bir şekilde plastik izoleli, kordon tâbir edilen iletken kullanılmayacaktır. Telefon kabloları topraklama iletkenlerini ihtiva edecektir.

10.2 - Tali dağıtım kutuları 1 mm. DKP sacdan yapılacak ve özel telefon klemensleri ile irtibatlar yapılacaktır. Kapaklar menteşeli ve kilitli olacaktır. Rutubetli yerlerde etanş olacaktır. Kutular bir kat sülyen ve 2 kat madeni boya ile boyanacaktır. Kapaklardan numara veya özel işaret olacaktır. Kapak içlerinde klemens numaraları ve bunlara ait kotları belirten bir cetvel olacaktır.

10.3 - Tesisatta kullanılacak örgülü telli iletkenlerin uçlarında teller birbirine lehimlenecek, iletkenler toplu halde bükülmüş olacaktır.

10.4 - Tesisatın İzolasyon direnci 6 megaohmdan aşağı olmayacaktır.

10.5 - Yangın ihbar düğmeleri, üzerinde "Yangın düğmesi' ve "Camı kır-Düğmeye bas" yazılı olan, özel şekilde yapılmış, cam kapaklı ve kırmızı boyalı kutular içine yerleştirilecektir. Bunlarda açma ve kapama kontakları bulunacaktır. Düğmeler yerden 1.40 m. yüksekliğe konulacaktır.

10.6 - Alarm klaksonu sortileri peşel, bergman veya PVC boru içerisinde plastik izoleli, en az 1.5 mm² kesitinde iletkenlerle yapılacaktır. Ana hatlar, mesafe uzunsa 2.5 mm² olacaktır. Klaksonlar duvara ankastre sac kasalar içine konulacak, pirinç veya paslanmaz madenden yapılmış kafes telli ve etrafı lamalarla çevrili kapaklarla kapatılacaktır. Kasa bir kat sülyen ve iki kat madeni boya ile boyanacaktır. Yan yana bulunan paydos çanları ve klaksonlar aynı kasa içine yerleştirilecektir. Rutubetli yerlerde klaksonlar etanş tip olacak ve sıva üstü olarak duvara monte edilecektir. Alarm klaksonları, 110-220 V.A.C. veya santraldeki çalışma voltajına bağlı olarak D.C. gerilimle çalışabilmelidir.

10.7 - Yangın ihbar sistemlerinin projelendirilmesinde ve tesisinde aşağıdaki kaidelere uyulacaktır.

10.7.1 - Bir binanın yangın alarm sisteminde korunmuş sayılabilmesi için, yalnız o binanın değil, aynı yapı bünyesinde bulunan binaya bitişik veya binayla direk irtibatlı olan diğer binalarında aynı sistemde korunmuş olması gereklidir.

10.7.2 - Yangının yerinin kolayca tespit edilebilmesi için aşağıdaki şartlara uyulmalıdır.

10.7.2.1 - Yalnız butonların kullanıldığı binalarda butonlar çıkış yollarına, yangın tehlikesi çok olan, teshin merkezi, mutfak, patlayıcı ve yanıcı gaz ve sıvıların olduğu mahallere, vs. yerlere konulmalıdır. Bu kabil yerler mümkün olduğu kadar santralde müstakil devrelere bağlanmalıdır. Katlı binalarda her kat en az bir devre olmalı, iki kat bir devreye bağlanmamalıdır.

10.7.2.2 - Termik iyonizasyon vs. diğer detektörlerin kullanıldığı yerlerde, bir devre aşağıdaki boyutların kapsadığı alandan büyük olmamalıdır.

Tek bölümlü bir hacim ise 1500 m²

3 bölümlü bir hacim ise 1200 m²

5 bölümlü bir hacim ise 1000 m²

10 bölümlü bir hacim ise 650 m²

15 bölümlü bir hacim ise 500 m²

15. bölümden fazla ise 400 m²

20 bölümden fazla bölüm bir devreye bağlanamaz. Eğer büyük ve açık bir hacim daha küçük bölümlere cam bölmelerle ayrılmışsa ve bu bölmeler tavandan en az 50 cm. aşağıda ise, yukarıda belirtilen alan büyüklüklerini aşmamak üzere bir bölüm sayılabilir.

10.7.3 - Sıcaklık tesiri ile çalışan detektörler (termik detektörler) termik detektörler, muhtemel bir yangının çok çabuk büyüyeceği ve çalışma sıcaklığına ulaşacağı durumlarda veya yanlış alarmlara sebep olması bakımından diğer tür detektörlerin emniyetle çalışmayacağı durumlarda kullanılmalıdır. (Örneğin ortamda üretim sebebiyle duman bulunan veya büyük sıcaklık değişikliklerinin olabileceği mahallerde) Termik detektörlerin miktarı, hacimlerinin ebatlarında, düzenlenmesi ve tavan yapısına göre tespit edilir. Tavan yüksekliği 4 m.yi geçmeyen, hacimlerde her 30 m² ye, daha yüksek tavanlarda her 25 m² ye bir yerleştirileceklerdir. Eğer havalandırma sistemi varsa detektörler havalandırma menfezlerinden 1 m. den fazla uzağa konulmayacaktır. Termik detektörlerin işleyen (hareket eden) parçaları varsa bunlar boyanmamalıdır. Ayrıca detektörler bir ısı kaynağının veya direk güneş etkisi altındaki bir yere konulmamalıdır. Detektörlerde yangın ikazı verilmediğini gösteren bir ikaz lambası kullanılmışsa bu ikaz diğer bir mahaldeki kontrol tablosuna taşınabilmelidir. Termik detektörler muhtelif cinslerde olabilir.

10.7.3.1 - Bimetalli termik detektörler: Termik kontaktör güvenilir ve dayanıklı olmalıdır. Kontakların erime derecesi detektör üzeride yazılı olmalıdır. Erime derecesinde kapalı devre kontağı en az 200 gr.’lık bir elastik kuvvetle birbirinden ayıran tertibatı haiz olmalıdır. Eğer termik kontağın ayrılmasıyla devreye bir direnç sokan tipte sistemler kullanılıyorsa bu direnç nemlilik, asit buharı ve mekanik tesirlerden etkilenmeyecek şekilde olmalıdır. Bu direnç kısa devre olmayacak şekilde yapılmalıdır. Termik detektörler sağlam bir muhafaza içinde nem ve toz birikmesine imkân vermeyecek şekilde olmalıdır. Bimetalli termik detektörlerin üzerinde çalıştığı ısı derecesi yazılı olmalıdır. Bu detektörler 50°C, 60°C, 70°C (santigrad derecesi)’de çalışacak şeklide olmalıdır. Bütün detektörlerin hassasiyeti + 5°C olmalı ve bu sıcaklığa ulaşıldığı andan itibaren detektörün tepki süresi en fazla 30 saniye olmalıdır.

10.7.3.2 - Yarı İletkenli Termik Detektörler : Bu detektörler, sıcaklık tesiri ile çalışan bir sensör ile, bu sensörden gelen ikazları değerlendirecek tekmil elektronik devrelerden meydana gelmelidir. Sensör görevini yapan parça, çevre ısısını en çabuk fark edecek bir şekilde ve mekanik etkilerden zedelenmeyecek bir biçimde yerleştirilmelidir. Bu detektörler +40°, 60°, 70°, 80° ve 90°C’de çalışacak şeklide olmalı ve bu değerler detektör üzerinde belirtilmelidir. Detektörlerin hassasiyeti ±1°C olmalı ve üzerinde yazılı sıcaklığa ulaşıldığı andan itibaren en fazla 2 saniye içinde ikaz vermelidir.

Sensör dışında, tüm detektörün sıcaklığının yükselmesi (örneğin, elektronik elemanların +50°C sıcaklığa ulaşması)’da detektörün istenilen ±1°C hassaslığını bozmamalıdır. Detektörlerin test işlemlerinin yapılabilmesi yada alarm veren detektörün ayırt edilebilmesi için her detektör üzerinde ışıklı bir ikaz da bulunmalı ve detektör alarm sinyali vermeye devam ettikçe bu ışık da yanar halde kalmalıdır.

Detektör içindeki elektronik devrelerde meydana gelebilecek arızalar da yangın ana santralı üzerinde anında değerlendirilebilmelidir.

Termik detektörler için kullanılan prensip, ana santralle bu detektörler arasındaki hattın kopukluğunu yangın sinyalinden ayrı bir şekilde bildirmeye imkân verecek bir türde olmalıdır.

Detektörler, harici etkilerden örneğin rutubet, titreşim vs.’den korunmuş olmalıdır. Detektör muhafazası en iyi bir şekilde mekanik ve harici tesirlere mukavim olmalıdır.

10.7.3.3 - Sıcaklık Artış Hızı Detektörü: Yangın sırasında veya başlangıcında ortam sıcaklığının olağanüstü bir artış hızına erişmesini tespit etmelidir. Bu detektörlerin hassaslığı sabit sıcaklık detektörlerinden daha fazladır, ve yangının nispeten çabuk gelişebileceği mahallerde kullanılmalıdır.

Detektörler, negatif sıcaklık katsayılı termik sensör ile bu sensörden gelen ikazları değerlendirecek tekmil elektronik devrelerden meydana gelmeli ve iki adet termik sensörün belli bir zaman aralığı içinde ölçtüğü sıcaklık farkı cihazın ayarlandığı sınırı aştığı takdirde alarm sinyali verilmelidir. Sensör görevini yapan parça, çevre ısısını en çabuk fark edecek bir şekilde ve mekanik etkilerden zedelenmeyecek bir biçimde yerleştirilmelidir.

Bu detektörler 1°C/dakika’dan, 30°C/dakika’ya kadar olan sıcaklık artışlarında çalışacak bir şekilde olmalı ve bu değer detektör üzerinde belirtilmelidir. Bu detektörlerde, ayrıca ortam sıcaklığının belli bir değere (60°C veya 70°C ) çalışacak ayrı bir termik sensörde bulunmalıdır.

Detektörlerin test işlemlerinin yapılabilmesi yada alarm veren detektörün ayırt edilebilmesi için her detektör üzerinde ışıklı bir ikaz da bulunmalı ve detektör alarm sinyali vermeye devam ettikçe bu ışık da yanar halde kalmalıdır.

Detektör içindeki elektronik devrelerde meydana gelebilecek arızalarda yangın ana santralı üzerinde anında değerlendirilebilmelidir. Sıcaklık artış hızı detektörler için kullanılan prensip, ana santral ile bu detektörler arasındaki hattın kopukluğu yangın sinyalinden ayrı bir şekilde bildirmeye imkân verecek bir türde olmalıdır.

Detektörlerin etki alanı en az 50 m² olmalıdır. Detektörler, harici etkilerden örneğin rutubet, titreşim vs. korunmuş olmalıdır. Bu detektörlerin yerleştirme şekli ve sayısı iyonizasyon detektörleri gibi olacaktır.

10.7.3.4 - Genleşme Tesiriyle Çalışan Sıcaklık Detektörleri : Bu detektörler, sıcaklık tesiri ile genleşen alkol, cıva, eter gibi bir sıvıdan oluşan ve genleşme sonucunda kontak açıp kapatan mekanizmadan oluşmalıdır, ve mekanik etkilerden zedelenmeyecek bir biçimde olmalıdır. Bu detektörler 50°C, 60°C ve 70°C’de çalışacak bir şekilde olmalı ve bu değer detektör üzerinde belirtilmelidir. Detektörlerin test işlemlerinin yapılabilmesi ya da alarm veren detektörden ayırt edilebilmesi için her detektör üzerinde tercihen ışıklı bir ikaz da bulunmalı ve detektör alarm sinyali vermeye devam ettikçe bu ışık da yanar halde kalmalıdır. Detektörler harici etkilerden örneğin, rutubet, titreşim vs. korunmuş olmalıdır.

10.7.4 İYONİZASYON DETEKTÖRLERİ:

 

Bu detektörler erken yangın ihbarı alınmasında ve alev ya da büyük ölçüde sıcaklık artışı olmadan çok önce, başlangıç halindeki yangınları tespit etmekte kullanılmalıdır. Yangın sırasında oluşan duman ve patlayıcı gazlara karşı duyarlıdır.

Duman detektörlerinin miktarı hacimlerin ebatlarına, düzenlenmesine ve tavan yapısına göre tespit edilir. Tavan yüksekliğine bağlı olarak, 4 m.’yi geçmeyen yerlerde her 50 m²’ye, daha yüksek tavanlarda her 40 m²’ye bir detektör konulacaktır. Detektörler tavanın hiçbir noktasından 7 m.’den daha uzakta olmayacak şekilde yerleştirileceklerdir. Eğer havalandırma sistemi varsa, detektörler havalandırma menfezlerinden 1 m.’den daha uzağa konulamayacaktır. Bu detektörler 40 m²’ye kadar olan hacimlerde bir adet olarak konulabilir: Eğer detektörlerin bağlı bulunduğu bir devrede odalar birden fazla ise ve projesinde yangının oda dışından da hemen görülmesi isteniyorsa paralel ihbar lambası kullanılmalıdır. Bu lamba detektör üzerindeki ışıkla paralel olarak bağlanmalıdır. Bu lamba tercihen kapı üzerine konularak, kolayca görülebilecek bir ışık vermelidir. Bu lamba PARALEL İHBAR LAMBASI diye adlandırılır.

 

10.7.4.1 - İyonizasyon Etkili Duman Detektörü: İyonize bölmeler prensibine göre çalışan bu detektörlerde yangın sırasında oluşan duman / gazlar denge konusundaki bir devreyi harekete geçirerek alarm sinyali verdirir. İyonizasyon kaynağı olarak radyoaktif bir eleman kullanan detektörlerden yayılan radyasyon miktarı 0,1 m. detektörden uzakta 0,1 mR/h’den daha az olmalıdır. Detektörlerin test işlemlerinin yapılabilmesi ya da alarm veren detektörün ayırt edilebilmesi için her detektör üzerinde ışıklı bir ikaz da bulunmalı ve detektör alarm sinyali vermeye devam ettikçe bu ışık da yanar halde kalmalıdır.

Detektör içindeki devrelerde meydana gelebilecek arızalar da yangın santralı üzerinde anında değerlendirilebilmelidir.

Bu detektörler için kullanılan sinyal iletim prensibi, ana santrala bu detektörler arasındaki hattın kopukluğunu yangın sinyalinden ayrı bir şekilde bildirmeye imkân verecek bir türde olmalıdır. Detektörler, harici etkilerden örneğin; rutubet, titreşim vs.’den korunmuş olmalıdır.

10.7.4.2 - Optik Etkili Duman Detektörü: Yangın sırasında oluşan dumanlara karşı duyarlıdır. Yangının erken teşhisinde, bilhassa yanma sonucu çok duman çıkarabilecek yer ve cisimler için kullanılır. Kapalı bir bölmede özel bir kaynaktan çıkan ışıkların, duman mevcudiyetinde, yansıyarak ışığa duyarlı bir hücre üstüne düşmesiyle çalışmalı ve çevre aydınlığından etkilenmiyecek bir biçimde imal edilmiş olmalıdır.

Detektörlerin test işlemlerinin yapılabilmesi ya da alarm veren detektörün ayırt edilebilmesi için her detektör üzerinde ışıklı bir ikaz da bulunmalı ve detektör alarm sinyali vermeye devam ettikçe bu ışık da yanar halde kalmalıdır.

Detektör içindeki devrelerde meydana gelebileck arızalarda yangın ana santralı - üzerinde anında değerlendirilebilmelidir. Bu dediktörler için kullanılan sinyal iletim prensibi, ana santralla bu detektörler arasındaki hattın kopukluğunu yangın sinyalinden ayrı bir şekilde bildirmeye imkân verecek bir türde olmalıdır. Detektörler harici etkilerden örneğin rutubet, titreşim vs.’den korunmuş olmalıdır.

10.7.4.3 - Elektro - Optik Alev Detektörü: Yangın sırasında oluşan alevlerin çıkardığı ışığa karşı hassas olan bu detektörler yangının erken ihbari için yararlıdır. Ültraviyole veya infrared ışınlarına karşı duyarlı olan özel bölmeler yangın alevini tesbit edecek özelikte olmalı ve böyle durumlar özel elektronik bir devreye en geç 1 saniye içinde değerlenidirilerek santrala iletilmelidir. Detektörlerin görüş açısı en az 60 derece olacak, gerektiğinde bu açı azaltılabilecektir. Dedektörlerin görüş açısı içinde en hassas nokta ile en az hassas duyarlıktaki noktaların duyarlılıkları oranı %50’den fazla olmamalıdır.

Detektörler herhangi bir patlamaya yol açmayacak özellikte yapılmalıdır. Detektörlerin test işlemlerinin yapılabilmesi ya da alarm veren detektörün ayırt edilebilmesi için her detektör üzerinde ışıklı bir ikaz da bulunmalı ve detektör alarm sinyali vermeye devam ettikçe bu ışık da yanar halde kalmalıdır. Detektör içindeki devrelerde meydana gelebilecek arızalarda yangın ana santralı üzerinde anırida değerlendirilebilmelidir. Bu detektörler için kullanılan sinyal iletim prensibi, ana santralla bu detektörler arasındaki hattın kopukluğunu yangın sinyalinden ayrı bir şekilde bildirmeye imkân verecek bir türde olmalıdır. Detektörler, harici etkilerden örneğin rutubet, titreşim vs.’den korunmuş olmalıdır.

10.7.5 - Yangın Ihbar Santralları : Yangın ihbar santralları buton veya detektörlerden gelen ikazı değerlendirip, ses ve ışıkla ilgililere ileten cihazlardır. Bu santrallar kullanılacakları yerlerde, tercihan 24 saat devamlı insan bulunan yerlere konulmalıdır. Bu yerler itfaiye binası, bekçi odası, giriş kapıcı binası, operatisris odası, müracaat mahalleri olabilir. Bu yerlerin ayrıca santralın harici tesirlerden etkilenmemesi için, motor veya ark yapan elektrikli cihazlardan uzak olması uygun olur. Santrallar kullanılacakları binaları ehemmiyet derecesine ve ikazın buton veya detektörlerle yapılmasına uygun şekilde özellikleri haiz olmalıdır.

Santralin bulunduğu yerden başka bir yerde de (itfaiye veya ikinci bir kontrol merkezi) ana alarm ve ana arızanın ışıklı ve seşle belirtilmesi için gerekli tertibat olacaktır. İLÂVE İHBAR TABLOSU diye adlandırılan bu tabloda ışıklı ve yazılı alarm ve arıza belirtilecek ve ayrıca sesi kısmak için bir ses düğmesi olacaktır. Santral aşağıdaki kısımlardan müteşekkil olacaktır. 

10.7.6.1 - Şarj ve Besleme Ünittesi: Santrallar 110-220 V.A.C. gerilimle beslenecektir. Çalışması ise firmanın belirleyeceği 12-24 veya 48 V. D.C. olacaktır. Santralı besleyecek akü bataryası sistemi en az 48 saat besleyecek kapasitede olacaktır. Şarj ünitesi santralın 48 saat çalışmasında sarfettiği enerjiyi 12-18 saatte aküye şarj etmelidir. Santral ±%20 şebeke geriliminde çalışabilmeli ve bu sınırlar dışına çıkıldığında şebeke otomatik olarak devre dışı olarak besleme aküden sağlanmalıdır.

Otomatik Tampon Şarj Ünitesi: Sistemin tam elektronik olarak besleyen rölesiz bir redresör ünitesidir. Bu ünite şebekede cerayan varken hem sistemi besleyecek ve hem de aküye şarj edecektir. Akü şarjı tamamlandığı vakit, şarj otomatik olarak kesilmelidir. Hiçbir suretle sürşarj yapılmamalıdır. Akünün şarj edildiği ışıklı olarak belirlenmelidir. Akü voltajı emniyetli çalışma sınırının %25 altına düştüğü vakit bu ışıklı ve sesli arıza olarak belirlenmelidir. Elektronik kontrollu şarj ünitesi şebeke geriliminin %40 düşmesi halinde otomatik olarak devresini, sistemde bir aksaklığa meydan vermeyecek zaman içersinde, 20-30 m. saniye gibi batarya üzerine aktarmalıdır. Sistem -10, +40°C muhit sıcaklığında çalışmalıdır. sistemde A.C. ve D.C. devrelere ait sigorta ve anahtarlar bulunmalıdır. Sistemi muhitteki parazitlerden korumak için gerekli filtre devreleriyle mücehhez olacaktır.

Sistem A.C. kaçakları için topraklama klemensli olacak ve iyi bir şekilde topraklanacaktır.

10.7.6.2 -İhbar Sistemleri Ünitesi (paneli) : Yangın ihbar santralı yukarıda izah edildiği gibi buton veya muhtelif detektörlerle ikaz vermektedir. Bu devreler kullanılan buton veya detektörlerden gelecek sinyalleri değerlendirecek şeklide ve elektornik olarak dizayn edilmiş olacaktır. İhbar devreleri aşağıdaki şekilde ve azami 5 devreli panallerden müteşekkil olacaktır. Her 5 devre için bir röle olacak ve bu röle korna veya korna gurublarını çalıştıracaktır. Ayrıca her 5 devre için bir açık ve bir kapalı kontak olacaktır. (Havalandırma motorlarını durdurmak veya kapıları açmak için). Projesinde gösterilmiyorsa bu kontaklarla olmayabilir. Her 5 devreli panel için besleme devresinde aşırı akımlar için normal veya elektronik aşırı akım sigortaiarı bulunacaktır. Bu sigorta attığında devre dışı kalan panelde ışıklı olarak belli olmalıdır. Herhangi bir yangın sinyali geldiğinde her devre için bir veya bütün devreler için tek olmak üzere bir reset düğmesi veya düğmeleri olacaktır. Yangın alarmı geldiği zaman santralda bu ışıklı ve sesli olarak belli olacaktır. Bu YANGIN yazısını ışıklı olarak belirtecek veya yangın yazısı yanındaki kırmızı lambalar yanarak veya yanıp sönerek ikaz verecektir. Arıza içinde aynı şekilde ikaz olacaktır. Her devre için ayrıca arıza ve yangın ikaz lambaları olacaktır. Her hangi bir arızada veya alarmda o devrenin lambası yanacak ve bunlar umumi arıza ve yangın ikazlarıyla beraber çalışacaktır.

Yalnız Yangın Butonlu - Ihbar Ünitesi: Devresi yalnız yangın butonları ile çalışacak şekilde yapılmış ünitedir. Bu ünitede bir devreye 1 veya daha fazla buton bağlanabilecektir. Butonlara basıldığı zaman santral da alarm verecektir. Bir devrede hat kopukluğu olduğu zaman santralda o devreye ait arıza lambası yanacaktır. Bu arıza ışıklı ve sesli olarak ünitede belli olacaktır. Arıza giderilinceye kadar ışıklı ve sesli sinyaller devam edecektir. Ancak sesli ikaz bir düğme ile kısılabilir: Arıza olan 5 devreli paneldeki diğer devrelerin birinden yangın ihbarı geldiğinde, yangın alarmı verebilmelidir. Devrelerin sağlam olup olmadığı ayrıca test edilebilmelidir. Test her devre içni ayrı bir butonla yapılabileceği gibi, her panel veya bütün santral için tek bir butonla da yapılabilir. Test esnasında panel sahte hat kopuğu ve sahte yangın vermeli, bunlar aynen arıza ve alarm sinyalleri şeklinde santralda belli olmalıdır. Ancak test esnasında korna ve diğer kontaklar çalışmamalıdır. Butonlara gidecek hat adedi hat kopuğu verebilecek adette olmalı ve bağlantılar her buton arızası belli olacak şekilde olmalıdır. Projede bir butonun bağlantısı açık şekilde gösterilmelidir. Yangın Butonlu Detektörlü İhbar Ünitesi: Devresi buton ve detektörlerden gelecek ikazı değerlendirecek şekilde yapılmış olan ihbar üniteleridir. Bu detektörler yukarıda sıcaklık tesiri ve iyonizasyon tesiri i!e çalışan detektörler olarak tarif edilmiştir. Bu ünitelerde aynen yukarıda tarif edilen paneller gibi olacak, ancak kullanılan detektörlerin özelliklerine göre dizayn edilmiş olacaktır. Bir devreye buton ve detektör ayrı ayrı veya müştereken bağlanabilmelidir. Bir devre üzerinde buton ve detektörler birden bağlanabilecektir. Detektör adedi bir devrenin kaplayacağı azami alana yerleştirilecek adette olabilecektir.

10.8 - Santrale ait katalog ve orijinal bağlantı şemaları, işletme ve bakım tarifnameleri (Türkçe olarak) işyerine asılacak ve 3' er nüsha İdareye verilecektir.

10.9 - Telefon ve yangın ihbar tesislerine ait dağıtım kutuları mümkün mertebe yan yana ve tek bir dağıtma kutusu içinde birleştirilecektir.

10.10 - Tesisatın yapılmasında "Devlet tarafından kullanılan binaların yangından korunması hakkında yönetmelik" in yürürlükte olan tarihlisine uyulacaktır.

11 - Hoparlör ve Anten Tesisatı

11.1 -Tesisat:

Tesisat, peşel, bergman veya PVC boru içerisinde plastik izoleli en az 0.75 mm² kesitte 2 damarlı iletkenler ile yapılacaktır. 

11.2 - Hoparlör:

Hoparlör daimi mıknatıslı ve yüksek empedanslı olacaktır. Bunlar ceviz ağacından veya bakalitten mamul bir kasa içine yerleştirilecektir. Hoparlörlerin önü hususi bir bezle kaplanmış olacaktır. Gerekirse aynı özellikte çift taraflı hoparlörler kullanılacaktır. Rutubetli ve harici tesirlere maruz kalan yerlerde hoparlörler paslanmaz hafif madenden yapılmış dökme bir koruyucu içine yerleştirilecektir. Birden fazla hoparlör kullanıldığı takdirde aynı empedansla da olmalarına dikkat edilecektir. 

11.3 - Mikrofon:

Mikrofonların frekans karakteristiği 100 c/s den 10000 c/s ye kadar olacak ve 10 metrelik mikrofon kablosu ile empedans ayarı için bir tertibat bulunacaktır. Bu mikrofon Birim Fiyat tarifinde yazılı tipte olacaktır. 

11.4 - Amplifikatör:

110/220 volt; 50 frekanslı şebeke cereyanı ile çalışacak amplifikatörün transformatör, redresör ve şebeke filtresi ile ön amplifikatörü olacak ve çıkış transformatörünün çeşitli çıkışları bulunacaktır. Müzik yayını için kullanılan amplifikatörlerde 100 ile 10.000 c/s arasında tam güçte çalıştığı takdirde %5’den fazla distorsiyon olmamasına dikkat edilecektir. Hoparlörlerin seri veyahut paralel bağlanması halinde toplam empedansın amplifikatör empedansına eşit olmasına dikkat edilecektir. Hoparlörlerin ses şiddeti ve kalitesi amplifikatörün yüküne bağlı olmayacaktır. Amplifikatör ve diğer aletler beraberce madeni boyalı çerçeve üzerine yerleştirilecektir. 

11.5 - Anten Tesisatı:

Anten, çatı arasında veya çatı üzerinde demir direklerdeki konsollara tespit edilmiş izolatörler üzerinde 4 mm² çıplak bakır tel (Anten teli) ile yapılacaktır. Toprak iletkeni en az 2.5 mm² dolu bakır tel olacak ve 0.25 mm²’lik bakır levha ile topraklanacak veya su şebekesine bağlanacaktır. İniş teli, plastik izoleli, en az 2.5 mm² olarak anten prizinin bulunduğu odaya bergman boru dahilinde ankastre veya sıva üstü getirilecektir.

Toprak hattı peşel veya PVC boru dahilinde ankastre olarak tesis edilecek ve anten prizine kadâr getirilecektir.

Anten prizi üzerinde toprak hattı ile anten hususi işaretlerle belirtilecektir. İniş hatları anten hatlarına lehimlenecektir. Anten tesisatına ait iniş ve toprak hatları prizden/prize geçmeyecektir. Televizyon anten iletkenleri koaksial kablo ile yapılacaktır.

11.6 - İşletme ve Bakım Talimatnamesi cihazların bulunduğu yere asılacak ve üç nüsha İdareye teslim edilecektir.

3.Bölüm : Telefon Santralleri

1 - OTOMATİK SANTRALLER:

1.1 - Devreler:

Santralde en az birim fiyat tarifinde (veya keşifte) belirtilen adette bağlama devresi bulunacak ve, aynı anda dahili karşılıklı en az bu adette konuşma yapılarken aynı anda hariçten dahil ile veya dahilden hariç ile harici hat adedi kadar konuşma yapılabilecektir. 

1.2 - Dahilden dahil ile konuşma:

Herhangi bir abone dahili bir abone ile konuşmak isterse mikro telefonu kaldırır kaldırmaz santralın dahili "çevir sesi"ni duyacak ve konuşmak istediği abonenin numarasını çevirerek aradığı abonenin telefon zilinin çaldığını kulaklıkla duyabilecek, aranılan abone mikro telefon kaldırır kaldırmaz konuşma temin edilmiş olacaktır. Şayet aranılan abone meşgul ise arayan abone kulaklıkta "meşgul" sesini duyacaktır. 

1.3 - Dahilden hariç ile konuşma:

Hariçle konuşacak abonelerin bir kısmı doğrudan doğruya tam otomatik olarak bir kısmı da operatris yardımı ile dışarı çıkabilecektir. Abonelerin bir kısmı hiç bir surette harice çıkamayacaklardır. Bu işler için lüzumlu bağlantılar İdarenin isteğine uygun bir şekilde yapılacaktır. 

1.3.1 - Doğrudan doğruya harice çıkış:

Hariçle konuşacak abone, mikrotelefonu kaldırınca santralın dahili “çevir sesini” duyacak; kadranda herhangi bir rakamı çevirmek (veya düğmeye basmak) suretiyle şehir şebekesinin "çevir sesi"ni işitecek ve bundan sonra aradığı abonenin numarasını kendi telefonunun kadranını çevirerek bağlantıyı temin edecektir. 

1.3.2 - Operatrisin yardımı ile harice çıkış:

Hariçle konuşacak abone mikrotelefonu kaldırınca santralın dahili "çevir sesi"ni duyacak, operatrise ayrılmış olan rakamı çevirerek hariçte konuşmak isteğini abonenin numarasını söyleyerek kendisine bağlanmasını isteyecek veya operatris tarafından aboneye bağlanan harici hatta ait şehir şebekesi çevir sesini işittikten sonra, aradığı abonenin numarasını kendi telefonunun kadranında çevirerek bağlantıyı temin edecektir. 

1.4-Hariçten dahille konuşmak:

Hariçten gelecek bütün işaretler doğrudan doğruya operatrise gelecek, bu cihaz üzerinde mevcut bir işaret ile operatrisi uyaracaktır. Operatris yanan işaret lambasına ait butona basmak veya çevirmek suretiyle hariçten gelen işaret ile bağlantı temin edecektir. Hariçten telefon eden dahilden hangi numara ile görüşmek istiyorsa operatris aranan abonenin numarasını çevirerek harici konuşmayı dahili aboneye bağlayacaktır. Aranan abone yerinde bulunmadığı takdirde 20 saniye sonunda operatris uyarılacaktır. Abone meşgul olduğu zaman harici hat bekleyecek ve konuşma biter bitmez aranan abonenin zili derhal çalacaktır. 

1.5 - Malûmat alma ve transfer imkânları:

1.5.1 - Dahili malûmat alma servisi:

Hariçten telefon eden bir kimse ile görüşülürken dahili abonelerden herhangi birisinden bir malûmat alınmasına ihtiyaç olursa harici konuşmayı çözmeden bu işin aynı telefonla yapılabilmesi ve harice tekrar cevap verilmesi mümkün olacaktır. Şöyle ki: Hariçle konuşma devam ettiği sırada telefon cihazları üzerinde mevcut bir düğmeye basmakla veya bir rakam çevirmek suretiyle bu harici konuşma belirecek ve aynı anda santralın dahili "çevir sesi”ni duyacaktır. Dahilden kendisinden malûmat alınmak istenen abonenin numarası çevrilerek bağlantı temin edilip konuşulduktan sonra cihaz üzerindeki aynı düğmeye tekrar basmak suretiyle hariçte bekleyen abone ile yeniden bağlantı temin edilecektir. Bu sırada harici abone, dahili aboneler arasındaki konuşmayı işitemeyecektir. 

1.5.2 - Harici malûmat alma servisi:

Hariçten telefon eden bir kimse ile görüşülürken hariçten herhangi başka bir aboneden malûmat alınmasına ihtiyaç hasıl olursa harici konuşmayı çözmeden bu işin aynı telefonla yapılabilmesi ve ilk arayan harici aboneye tekrar cevap vermesi mümkün olacaktır. Şöyle ki: Hariçle konuşma devam ettiği sırada telefon cihazı üzerideki mevcut bir düğmeye basmakla veya bir rakam çevirmekle harici konuşma bekletilecek ve aynı santralın dahili "çevir" sesi duyulacaktır. Bundan sonra ya doğrudan doğruya otomatik olarak veyahut operatris yardımı ile hariçteki istenen abone ile bağlantı temin edilecek; lâzım gelen izahat alındıktan sonra telefon cihazı üzerindeki aynı düğmeye tekrar basmak suretiyle hariçte bekleyen ilk abone ile yeniden bağlantı temin edecektir: Bu sırada iki harici abone ikinci konuşmayı işitemeyecektir. 

1.6 - Transfer:

Hariçle yapılan bir konuşma istenildiği zaman dahili abonelerden herhangi birisine abone tarafından nakledilecektir. Şöyle ki; harici konuşma telefon cihazı üzerindeki düğmeye basmak veya rakam çevirmek suretiyle bloke edilecek aynı anda santralın dahili "çevir" sesi duyulacaktır. Bundan istenilen abonenin numarası çevrilerek kendisine aranıldığı söylenecektir. Aracı abone mikrotelefonu yerine koyar koymaz karşıdaki ilk arayanı bulabilecektir. 

1.7-Transfer emniyeti:

Dahili abone transfer sırasında herhangi bir yanlış yapmış olsa bile (meselâ hariçle konuşma yasaklanmış bir aboneye transfer yapmak gibi) konuşmak mikrotelefon yerine konduğu anda operatrise dönecektir.

1.8-Seri konuşma emniyeti:

Hariçten telefon eden bir kimse operatrise çeştli abonelerle konuşacağını söylerse ve ilk aboneler devreyi keserlerse dahili hattın kaybolmaması sağlanabilecektir. 

1.9-Operatrisin araya girmesi:

Santrale bağlı abonelerden herhangi biri hariçle veya dahille görüşürken aynı abone hariçten ikinci bir şahıs tarafından aranacak olursa operatris derhal araya girebilecek ve aranıldığını haber verebilecektir. Şayet aranan abone hariçten arayan ikinci şahıs ile hemen görüşmek istese mikro telefonu yerine koyup hariçten gelen ikinci işarete ait zil sesini duyacak ve tekrar açar açmaz hariçteki kimseyi karşısında bulabilecektir. İkinci konuşma ilik abone tarafından duyulmayacaktır. 

1.10 - Arayış girme hakkı:

Dahili abonelerden bazılarına bu hak verilebilir. Bu halde araya girme hakkına sahip abone meşgul bir aboneyi aradığı zaman normal zamanda meşgul sesi alır. Bu vaziyette mikrotelefonunu yerine koyduğu takdirde esas konuşma bozulmaksızın bağ